Bu RoMEO yeşil bir dergidir
2013, Cilt 3, Sayı 2, Sayfa(lar) 153-160
[ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
DOI: 10.5961/jhes.2013.070
Öğretmen Adaylarının Üniversite Hocası Hakkındaki Metaforları ve Bir Değerlendirme Aracı Olarak Metafor
Hasan Said TORTOP
Bülent Ecevit Üniversitesi, Ereğli Eğitim Fakültesi, Zonguldak, Türkiye
Anahtar Kelimeler: Üniversite hocası, Öğretmen adayı, Metafor, Yükseköğretim
Öz
Bu çalışmanın amacı eğitim fakültesindeki öğretmen adaylarının üniversite hocaları hakkındaki metaforlarını ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’deki üç eğitim fakültesinde 2011-2012 öğretim yılında öğrenim gören 347 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Öğretmen adaylarının ‘’Üniversite hocası … gibidir, çünkü …’’ cümlesini tamamlamalarıyla veriler elde edilmiştir. Verilerin analizinde nitel ve nicel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma sonunda, Üniversite Hocası hakkında 16 kategoride, 183 farklı metafor belirlenmiştir. En fazla metafor üretilen kategoriler sırasıyla; bilgi kaynağı ve aktarıcısı olarak üniversite hocası (42 metafor), yol buldurucuyönlendirici olarak üniversite hocası (38 metafor), değişen-farklılaşan biri olarak üniversite hocası (24 metafor), uzaklaştırıcı-korkutucu biri olarak üniversite hocası (21 metafor), çok yönlü biri olarak üniversite hocası (17 metafor) belirlenmiştir. Ayrıca yükseköğretimde kalite artırma çalışmalarında, öğretim üyelerinin performanslarının belirlenmesinde metaforlar bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilir.
  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Metaforlar, insanların belli bir olguyu başka bir olguyla görmesini sağlayan zihinsel modellerdir (Saban, 2008). Lakoff & Johnson (2005) ise metaforu, aslında bir şeyi başka bir şeyin bakış açısı ile anlamak olarak açıklamışlardır. Metaforları genelde bir söz sanatı türü olarak düşünürüz. Ancak, bundan fazlası olduğu dünyayı görme ve anlama biçimiz olduğu vurgulanmaktadır (Morgan, 1980). Dilsel benzetme olan metaforda üç unsur göze çarpar. Bunları Saban (2004) bir örnekle şöyle açıklamaktadır.

    Mesela, ‘öğretmen pusula gibidir’ dediğimizde pusulanın özelliklerini öğretmene yüklenir. Böylece, bir metafor kullanmış oluruz. Bu üç unsur, benzeyen (öğretmen), benzetilen (pusula) ve benzetilene ait özelliktir (yön bulduruculuk). Bunun yanında bir metaforda, kelimenin gerçek manasından farklı kullanılması, benzetme amaçlanması ve kelimenin asıl manasında kullanılmasını ortaya çıkaran bir halin bulunması gerekmektedir (Yıldırım & Şimşek, 2005).

    Son zamanlarda metaforla ilgili eğitim araştırmalarına çok fazla rastlanmaktadır. Buna sebep olarak sosyal bilimlerde metaforların önemli etkilerinin olması gösterilebilir (Bredeson, 1988). Bu alanda yapılan çalışmalar; öğrenci, öğretmen, müdür ve okul gibi kavramlar hakkında metaforlar, bilgi kavramına ilişkin metaforlar, öğretme kavramı ile ilgili dört metaforun üniversite düzeyinde incelenmesi gibi çalışmalardır (Inbar,1996; Bozlk, 2002; Saban, 2004, 2008; McEwan, 2007). Açıkça görüleceği üzere, öğretmen ve öğrencilerin öğrenme, öğretme, bilgi, okul gibi kavramlara ilişkin metaforlarını konu edinen ulusal ve uluslararası literatürde birçok çalışma bulunmasına karşın, üniversite hocası kavramıyla ilgili araştırmaya rastlanamamıştır. Ayrıca birçok yönleriyle eğitim fakültelerinin eğitim kalitesinin tartışıldığı günümüzde bu oldukça önemli hale gelmektedir (Balcı, 1999). Üniversitelerin en önemli öğelerinden biri üniversite hocalarıdır. Bu yüzden yönetimler üniversite hocalarının yeterlilikleri ve etkililikleri üzerinde önemle durmaktadırlar. Üniversite öğrencileri, üniversite hocalarının etkililiklerinin belirlenmesinde önemli bir bilgi kaynağıdır (Theall & Franklin, 2001). Üniversitelerin, öğretim yılı sonlarında öğrencilerinin hocaları hakkındaki değerlendirmelerini almaları uygulaması 1920’li yıllarda başlamıştır (Chang, 2001). Günümüzde de gelişmiş ülkelerde üniversiteler fakültelerin personel seçiminde, kendi iyileştirmelerinin sağlanmasında öğrencilerin dersler için yaptıkları değerlendirmelere önem vermektedirler (Scriven, 1995; Franklin, 2001; Kulik, 2001). Bu açıdan bakıldığında üniversite öğrencilerinin üniversite hocaları hakkındaki metaforlarının araştırılmasının oldukça önemli olduğu görülmektedir.

    Ayrıca metafor çalışmalarının üniversite hocalarının ve derslerinin değerlendirilmesinde araç olarak kullanılabileceği ile ilgili literatürde çalışmalara rastlamak mümkündür (Gibbs, 1992; Kemb, 1999; Litmore, 2001). Bu çalışmalarda öğrencilerin üniversite hocaları ya da dersleri ile ilgili kullandığı “Ders/program … gibidir. Çünkü …” şeklinde benzetmeler yapmaları öğrencilerden istenmiştir. Elde edilen bu metaforlar bir dönem boyunca öğrencilerin duygularını ifade etmelerini sağlayan güçlü araçlar olarak görülmüş ve değerlendirilmiştir. Öğrenci gruplarının öğrenim dönemleri sonlarında oluşturdukları metaforlar, onların sıkıntılarını açıklamalarında oldukça önemli araçlar olarak kullanılmıştır. Örneğin, “Ormanda daha yeni ve genç ağaçlar olduklarını, yaşlı ve uzun ağaçların ise güneşi almalarına engel olduğunu …” betimleyen öğrenciler aslında sıkıntı kaynaklarını ifade etmektedirler (Litmore, 2001). Bu şekilde gelişmiş ülkelerin yükseköğretimlerinde, üniversite hocaları ve ilişkili oldukları ders/programların etkililik ve verimlikleriyle ilgili olarak metaforları kullanmaları, sorunların çözümünde ve gelişimin sağlanmasındaki istekliliklerinin de göstergesi sayılabilir.

    İşin bir başka boyutu ise eğitim fakültelerinin öğretmen yetiştiren kurum olmalarıdır. Bu kurumların öğretmen yetiştirmede önemli bir rol model oluşturan “üniversite hocaları” hakkında nasıl bir tanımlama ve betimleme yapmaları gerektiği ile ilgili bilgi birikimine de ihtiyaçları vardır. Bu açıdan da öğretmen adaylarının “üniversite hocası” hakkında geliştirdikleri metaforların araştırılması oldukça önemlidir.

    Tüm bu yönleriyle bu araştırmanın alan yazındaki önemli bir boşluğa katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu araştırmada, öğretmen adaylarının “üniversite hocası” kavramına ilişkin metaforlarını belirlemek amaçlanmaktadır. Bunun yanında şu soruların cevapları da araştırılmıştır;

    ⟩ Öğretmen adaylarının üniversite hocası kavramına yönelik ne gibi metaforları bulunmaktadır?

    ⟩ Öğretmen adaylarının üniversite hocası kavramına yönelik metaforları kaç farklı kategoride toplanabilir?

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metod
    Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenografi (olgu bilim) kullanılmıştır. Bu yöntemde algı ve olaylar doğal ortamında gerçekçi ve bütüncül bir şekilde ortaya konur (Yıldırım ve Şimşek, 2005).

    Katılımcılar
    Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’deki üç eğitim fakültesinde 2011-2012 eğitim ve öğretim yılında öğrenim gören öğretmen adayları oluşturmaktadır. Çalışma grubunun belirlenmesinde basit tesadüfi örneklem yöntemi kullanılmıştır (Büyüköztürk et al., 2011). Bu üç eğitim fakültesinin Sosyal Bilgiler, Fen ve Teknoloji, Okul Öncesi, Zihinsel Engelliler, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Türkçe ve Matematik öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören 347 öğretmen adayından veriler alınmıştır.

    Tablo 1’de görüldüğü üzere katılımcı öğretmen adaylarının %64,4’ü kadın; %35,5’i erkektir.

    Verilerin Toplanması
    Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının üniversite hocası hakkındaki metaforlarını belirlemek için her bir öğretmen adayından şu cümleyi; “Üniversite hocası … gibidir, çünkü …” tamamlamaları istenmiştir. Ayrıca, öğretmen adaylarının demografik bilgileri de alınmıştır. Elde edilen bu cümleler araştırmanın veri kaynağını oluşturmaktadır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Katılımcı Öğretmen Adaylarının Demografik Özellikleri

    Verilerin Analizi
    Araştırmaya, Türkiye’deki üç farklı üniversitenin eğitim fakültelerinin Sosyal Bilgiler, Sınıf, Fen ve Teknoloji, Okul Öncesi, Matematik, Zihinsel Engelliler, Türkçe ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 347 öğretmen adayı katılmıştır. Birinci aşamada, öğretmen adaylarının “Üniversite Hocası” hakkında oluşturdukları metaforlar iki araştırmacı tarafından incelenmiştir. Bir metafor olmayan, birden fazla metafor üretilen, kullanılan metafor ile açıklama cümlesi uyuşmayan ve boş verilen çalışma kağıtları (122 adet) araştırmadan çıkarılmak üzere işaretlenmiştir. Ardından metaforları içeren kağıtlar numaralandırılarak listeleştirilmiştir. İkinci aşamada ise üretilen metaforların benzer özellikte olanları (metafora konu ve atfedilen düşünce) gruplandırılmıştır. Üçüncü aşamada ise bu gruplara ayrılan metaforlar, iki araştırmacı tarafından isimlendirilerek kategorize edilmiştir. Bu işlem yapılırken uzmanların uzlaşmasına önem verilmiştir. Dördüncü aşamada üretilen ve kategorize edilen metaforlar öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri bölümlere göre tablolaştırılmıştır. Metafor kategorileri ayrıca öğretmen adayları tarafından metaforla ilgili örneklemeler yapılarak gösterilmiştir.

    Araştırmanın Geçerlilik ve Güvenilirliliği ile İlgili Önlemler
    Araştırmada detaylı anket kayıtlarının alınması, araştırma ekibi tarafından doğru ve kapsamlı bilgi alınması, araştırma raporlaştırılırken katılımcılardan alıntıların yapılması ve alıntıların ekleme yapılmadan olduğu gibi verilmesi araştırmanın geçerliliğini artırıcı önlemler olarak görülebilir (Yıldırım ve Şimşek; 2005). Araştırmanın güvenilirliği ile ilgili olarak ise elde edilen metaforların belirlenen kavramsal kategorileri temsil edip etmemesi açısından iki uzman görüşüne başvurulmuş, uzmanların ve araştırmacıların değerlendirmeleri görüş birliği ve görüş ayrılığı sayıları belirlenmiştir (Miles & Huberman, 1994). Buradan %92 düzeyinde bir uzlaşma (güvenirlik) sağlandığı belirlenmiştir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Bu bölümde katılımcı öğretmen adaylarının ‘’Üniversite Hocası’’ kavramına yönelik oluşturdukları metaforlar tablolar halinde verilmiştir. Oluşturulan metaforlara ilişkin cümlelerden alıntılar da yapılmıştır.

    Katılımcı öğretmen adaylarının oluşturdukları metaforlar on altı kategoride toplanmıştır (Bkz. Tablo 2).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Öğretmen Adaylarının Üniversite Hocası Kavramına Yönelik Metafor Kategorileri


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Öğretmen Adaylarının Üniversite Hocası Kavramına Yönelik Metafor Kategorileri (Devam)

    Kategori 1: Bilgi kaynağı ve aktarıcısı olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 43 tane metaforun oluştuğu görülmektedir. Öğretmen adaylarına göre üniversite hocası bilginin kaynağıdır. Ayrıca bu bilgisini başkalarına aktarır.

    ♦ Üniversite hocası teknoloji gibidir. Çünkü her seferinde bizi yenilikle karşılar (ÖA.15).

    ♦ Üniversite hocası ansiklopedi gibidir. Çünkü her konu hakkında bilgisi vardır (ÖA.174).

    Kategori 2: Çok yönlü biri olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 17 adet metaforun oluştuğu görülmektedir. Öğretmen adayları üniversite hocasının farklı disiplinlerle ilgili bilgiyi barındıran kişiler olduğu vurgulamışlardır.

    ♦ Üniversite hocası toprak gibidir. Çünkü nasıl toprak içinde birçok şeyi bulunduruyorsa hocalarda bir o kadar bilgi bulunduruyorlar (ÖA.51).

    ♦ Üniversite hocası mevsim gibidir. Çünkü her seferinde bize yeni bir bilgi dönemi sunar (ÖA.32).

    Kategori 3: Dinlendirici-iyileştirici olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 11 adet metaforun oluştuğu görülmektedir. Öğretmen adayları üniversite hocasını dinlendirici ve iyileştirici olarak görmektedirler.

    ♦ Üniversite hocası su yatağı gibidir. Çünkü yatak yerinde durur, oradan sürekli değişik akımlarda tonlarca şiddette su gelir geçer (ÖA.92).

    ♦ Üniversite hocası arkadaş gibidir. Çünkü gerek bilgileriyle gerek yardım ve destekleriyle her zaman yanımızda olur (ÖA.116).

    Kategori 4: Üzerine yükümlülük almayan biri olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 5 adet metafor oluştuğu görülmektedir. Bu kategoriyi oluşturan metaforlarda öğretmen adayları, üniversite hocalarını sorumluluktan kaçan bireyler olarak algılamaktadırlar.

    ♦ Üniversite hocası kurnaz tilki gibidir. Çünkü hiç ders anlatmaz hep bize anlattırır. Maaşı da tek başına yer (ÖA.36).

    ♦ Üniversite hocası kaplumbağa gibidir. Çünkü hocam bir şey sorabilir miyim deyince işim var deyip gidiyor. Kaplumbağa birini görünce kafasını nasıl sokuyorsa öyle (ÖA.53).

    Kategori 5: Yetiştirici olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 12 adet metafor oluştuğu görülmektedir. Bu kategoriyi oluşturan metaforlarda öğretmen adayları, üniversite hocalarını yetiştirici, olgunlaştırıcı olarak algılamaktadırlar.

    ♦ Üniversite hocası güneş ışığı gibidir. Çünkü insanları olgun hale getirir (ÖA.27).

    ♦ Üniversite hocası heykeltıraş gibidir. Çünkü öğrencilere şekil verir (ÖA.140).

    Kategori 6: Değişen-farklılaşan biri olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 24 adet metafor oluştuğu görülmektedir. Bu kategoride, öğretmen adayları üniversite hocasını ortamına yerine ve zamanına göre değişen farklılaşan sabit özellikler göstermeyen çok farklı kişiliklere sahip olduklarını vurgulamışlardır.

    ♦ Üniversite hocası bukalemun gibidir. Çünkü her sınıfta farklı bir kılığa bürünürler (ÖA.137).

    ♦ Üniversite hocası bebek gibidir. Çünkü nasıl bebeğin ne zaman ağlayıp güleceği belli değilse, hocanında ne zaman kızıp seveceği belli olmuyor (ÖA.65).

    Kategori 7: Araştırıcı-sorgulayıcı olarak üniversite hocası

    Bu kategoride 6 tane metafor oluştuğu görülmektedir. Bu kategoride öğretmen adayları üniversite hocasını, araştırmacı, keşfedici, gözlemleyen, sorgulayan, sürekli yeni bilgiler bulmak için çabalayan bireyler olarak algıladıklarını ifade etmişlerdir.

    ♦ Üniversite hocası gezgin gibidir. Çünkü sürekli yeni bilgiler bulmak için araştırmalar yapar (ÖA.68)

    ♦ Üniversite hocası kaşif gibidir. Çünkü her şeyi araştırır, keşfetmeye çalışır (ÖA.117).

    Kategori 8: Yerine göre ihtiyaç duyulan olarak üniversite hocası

    Bu kategoride toplam 12 tane metafor oluştuğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası karalama kağıdı gibidir. Çünkü işin olduğu zaman kullanır çöpe atarsın (ÖA.123)

    ♦ Üniversite hocası defter gibidir. Çünkü karalayıp hırpalasan da sınav zamanı değer kazanır (ÖA.171)

    Kategori 9: Görünenden daha azını barındıran olarak üniversite hocası

    Bu kategoride toplam 7 tane metafor oluştuğu görülmektedir. Bu kategoriye göre üniversite hocası göründüğünden daha azını barındıran kişidir. Yani sanıldığı gibi çok şey bilen, alanında yetkin kişiler gibi görünmelerine rağmen aslında öyle olmadıkları şeklinde algılarının olduğunu vurgulamaktadırlar.

    ♦ Üniversite hocası boşa çırpınan kuş gibidir. Çünkü zaten belirli bir temelleri olan öğrenciye o temelleri öğretmek yerine ülke sorunlarıyla ilgilenip pratik çözümler bulmalıdır (ÖA.81).

    ♦ Üniversite hocası robot gibidir. Çünkü kalıplaşmış bilgileri bize veriyorlar. Kendimizi geliştirmemizi sağlamıyorlar ancak ezbere ders işliyorlar ve işletiyorlar (ÖA.76).

    Kategori 10: Tanıtıcı olarak üniversite hocası

    Bu kategoride toplam 3 adet metafor oluştuğu görülmektedir. Öğretmen adayları üniversite hocasını gerekli bilgi ve deneyimleri tanıtıcı bireyler olarak algılamaktadırlar. Bu kategoride toplam 7 tane metafor oluştuğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası arma gibidir. Çünkü nasıl arma hangi okula veya çalıştığımız yere bağlı olduğumuzu gösteriyorsa hocalar da bizim ileride güzel bir kimliğe sahip olmamız için olanak sağlarlar (ÖA.134).

    ♦ Üniversite hocası nüfus cüzdanı gibidir. Çünkü ileride başarılı bir insan olmak için nasıl bir kişiliğe sahip olmamız gerektiğini göstermek için gereklidir (ÖA.104).

    Kategori 11: Yaşam için gerekli olan olarak üniversite hocası

    Bu kategoride toplam 13 adet metafor oluştuğu görülmektedir. Öğretmen adaylarına göre üniversite hocası yaşam gerekli olan bir unsur olarak algılamaktadırlar. Buna göre üniversite hoca hayat için olmazsa olmaz bir gerekliliktir.

    ♦ Üniversite hocası atmosfer gibidir. Çünkü yaşamımızı devam ettirmemiz için gerekli olan bilgileri bize sunar (ÖA.37).

    ♦ Üniversite hocası ekmek gibidir. Çünkü temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için gereklidir (ÖA.44).

    Kategori 12: Koruyucu-kollayıcı olarak üniversite hocası

    Öğretmen adaylarının üniversite hocasını, kötülüklerden koruyucu kollayıcı adeta kanatları altına alan bir melek gibi gördüklerini vurgulanmaktadır. Koruyucu kollayıcı olarak oluşturulan kategoride toplam 8 adet metafor oluştuğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası şemsiye gibidir. Çünkü yağmurdan korunmak için nasıl şemsiyeye sığınırsak en kötü anlarımızda da onlara sığınırız (ÖA.46).

    ♦ Üniversite hocası ebeveyn gibidir. Çünkü öğrencilerini kendi çocuğu gibi koruyup sever (ÖA.45).

    Kategori 13: Yol buldurucu-yönlendirici olarak üniversite hocası

    Öğretmen adaylarına göre üniversite hocası yol gösteren, yönlendirici biridir. Öğrencilerine her zaman birer rehber olurlar. Bu kategoride toplam 38 adet metafor olduğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası harita gibidir. Çünkü öğrencilere yol gösterir (ÖA. 86).

    ♦ Üniversite hocası kutup yıldızı gibidir. Çünkü öğrencilere rehber olurlar (ÖA. 87).

    Kategori 14: Uzaklaştırıcı-korkutucu olarak üniversite hocası

    Öğretmen adayları, üniversite hocalarını, kendilerinden uzaklaştırıcı birisi olarak görmektedirler. Yani, öğretmen adaylarına göre üniversite hocaları sevilmeyen kişiliklerdir. Bu kategoride toplam 21 adet metafor olduğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası kaktüs gibidir. Çünkü dokundun mu dikenleri batar, canını feci yakar (ÖA.18).

    ♦ Üniversite hocası padişah gibidir. Çünkü hocanın istediğini yapmazsanız düşük not alırsınız, sözleri ferman gibidir, kesinlikle itiraz edilmez (ÖA.185).

    Kategori 15: Sorgulatıcı olarak üniversite hocası

    Öğretmen adayları, üniversite hocasını sorgulatıcı olarak tanımlamışlardır. Yani öğretmen adaylarına göre üniversite hocaları, sordukları sorularına yanıt veren, onları düşündüren ve sorgulatan, ne sormak istediklerine emin olmalarını sağlayan bireylerdir. Bu kategoride toplam 4 adet metafor oluştuğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası Google gibidir. Çünkü sorduğumuz sorulara bunu mu demek istedin der (ÖA.64).

    ♦ Üniversite hoca Kim Beş Yüz Milyar İster Yarışması gibidir. Çünkü sürekli sorunun sonunda son kararınız mı? diye sorar (ÖA.63).

    Kategori 16: Saf ve temiz biri olarak üniversite hocası

    Öğretmen adaylarına göre üniversite hocası, saflık ve temizlik örneği olan bireylerdir. Kötülük yapmazlar ya da kötülük düşünmezler. Toplumda tüm iyi özelliklerin örneği olan kişilerdir. Bu kategoride toplam 1 adet metafor oluştuğu görülmektedir.

    ♦ Üniversite hocası kar gibidir. Çünkü saflığıyla ve beyazlığıyla temizliğin ve güzelliğin sembolüdür (ÖA.107 ).

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Eğitim fakültesi öğrencileri bazı algılarla üniversiteye gelirler. Bu algılarında değişmeler meydana gelebilir. Algılarındaki bu değişimde lisans eğitimlerinde karşılaştıkları üniversite hocaları, yaptıkları gözlemler, deneyimler etkilidir. Yaşadıkları ve karşılaştıkları durum ve olgular sayesinde yepyeni algı ve imajlar oluştururlar. Bu da tutumlarını ve mesleklerine olan bakış açılarını oluşturur (Öztürk, 2007). Bu açıdan öğretmen adaylarının üniversite hocaları hakkındaki algıları ve tutumları oldukça önemlidir. Bu algılamalarını bir takım metaforlarla ifade ederler. Birden fazla metafor bir olgu ya da kavramın ifade edilmesinde gerekli olabilir (Yob, 2003). Bu bağlamda öğretmen adaylarının ‘’Üniversite Hocası’’ kavramına ilişkin oluşturdukları metaforlar aslında resmin tamamının ortaya konmasında oldukça önemli bir araç olarak kullanılabilir.

    Araştırma sonucunda, ‘Üniversite Hocası’ ile ilgili öğretmen adayları tarafından oluşturulan metaforlar 16 kavramsal kategori altında toplanmıştır. Bunlar; bilgi kaynağı ve aktarıcısı, çok yönlü, dinlendirici-iyileştirici, üzerine yükümlülük almayan, yetiştirici, değişen farklılaşan, araştırıcı-sorgulayıcı, yerine göre ihtiyaç duyulan, görünenden daha azını barındıran, tanıtıcı, yaşam için gerekli olan, koruyucu-kollayıcı, yol buldurucu-yönlendirici, uzaklaştırıcı-korkutucu, sorgulatıcı, saf ve temiz olarak üniversite hocası şeklinde kategorilerdir. Bu bulgular “öğretmen” kavramına ilişkin metaforların ortaya konduğu araştırma bulgularıyla bazı açılardan paralellik göstermektedir (Saban, 2004; Çelikten, 2006; Clarken, 1997). Elde edilen bulgulara bakıldığında en fazla metafor üretilen kategoriler sırasıyla; bilgi kaynağı ve aktarıcısı olarak üniversite hocası (42 metafor), yol buldurucu-yönlendirici olarak üniversite hocası (38 metafor), değişen-farklılaşan biri olarak üniversite hocası (24 metafor), uzaklaştırıcı-korkutucu olarak üniversite hocası (21 metafor), çok yönlü biri olarak üniversite hocası (17 metafor) şeklindedir. Araştırma sonucunda, eğitim fakültelerinde görev yapan üniversite hocalarının, öğretmen adayları tarafından bilgi kaynağı, yol gösterici-rehber, çok yönlü olarak algılanmasının (yüksek oranda) oldukça olumlu olduğu düşünülebilir. Ancak, üniversite hocası hakkında üretilen metaforlardan değişen-farklılaşan ve uzaklaştırıcı-korkutucu biri olarak üniversite hocası metaforunun da yüksek sayıda oluşturulduğu görülmektedir. İleride öğretmenlik mesleğini yapacak öğretmen adaylarının üniversitede hocalarını değişen-farklılaşan ve uzaklaştırıcıkorkutucu olarak algılamaları durumu, hocalarını rol model alabilme durumu sebebiyle oldukça kaygı vericidir. Şu an öğretmen olan kişiler öğrenciliklerinde öğretmenleri ile birlikte birçok deneyim yaşamışlardır. Bu yıllarda öğretmen olgusuna ilişkin birçok imaj, metafor geliştirmişlerdir. Bu yüzden, öğretmen olduklarında ise olaylara, eğitime ve öğrencilerine kendi perspektiflerinden baktıklarında oluşan belirsizlik ve karışıklık içerisinde bocalarlar (Çelikten, 2006). Bu durumun en can alıcı dönemi aslında öğretmen adaylarının yetiştiği lisans dönemidir. Kendilerine öğretmenlik mesleği ile ilgili alan bilgisini ve pedagojik formasyonu veren üniversite hocalarının öğretmen adaylarının gözündeki imajları ve oluşturdukları metaforlar bu açıdan olukça önemlidir.

    Araştırmada öğretmen adaylarının üniversite hocalarını nasıl algıladıkları ile ilgili ipuçları elde edilmiştir. Bu metaforların, ‘Üniversite Hocası’ algısının çok önemli olduğu eğitim fakülteleri için bir değerlendirme ve reyting aracı olarak kullanılması da söz konusu olabilir. Üniversite öğrencilerinin ürettiği metaforlar yoluyla, öğretim programları ve uygulayıcıları hakkında değerlendirmelerin yapılabileceğini belirten araştırmalara literatürde rastlanmaktadır (Bredesen, 1988; Kemp, 1999; Franklin, 2001; Litmore, 2001). Kurumların yeni yaklaşımlarla yönetilmesi ve işletilmesinin oldukça önemli olduğu günümüzde, çok hassas ve önemli bir misyonu olan eğitim kurumlarının bu olgudan kaçması mümkün değildir. Bu açıdan kurumun işleyişinde rol alanlara ilişkin metaforlar kadar kurum kültürüne ilişkin metaforlar da önemlidir (Çelikten, 2006). Kurumsal değerlendirmede önemli işaretçiler olan metaforların eğitim fakültesi gibi önemli kurumların gelişmesi ve iyileştirilmesinde kullanılması önerilebilir. Eğitimciler hakkında oluşturulan metaforların, eğitimcilerin uyguladıkları eğitim yaklaşımlarına güçlü etkisinin olduğunu doğrulayan çok az çalışma bulunmaktadır. Ancak eğitimciler hakkındaki bazı metaforların öğrenimi sınırladığı da görülmektedir (McEwan, 2007). İleride öğretmen adayları tarafından üniversite hocası, eğitim programı gibi olgular hakkından oluşturulan metaforların eğitim kalitesine etkisi ile ilgili araştırmalar yapılabilir.

    Eğitim fakültelerinde öğretmen yetiştirme sürecinde üniversite hocaları, öğretmen adayları gözünde bir model rolü de üstlenmektedir. Bu açıdan eğitim fakültelerindeki üniversite hocaları hakkında öğretmen adaylarının oluşturdukları metaforların değişiminin izlenmesi ve olumsuz olanların düzeltilmesi ile ilgili çalışmaların yapılması öğretmen yetiştirme kalitesinin artırılması açısından oldukça önemlidir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Balcı, A. (1999). Metaphorical images of school: School perceptions of students, teachers and parents from four selected schools. Doktora tezi. ODTÜ, Ankara.

    2) Bozlk, M. (2002). The college student as learner: Insight gained through metaphor analysis. College Student Journal, 36, 142–151.

    3) Bredeson, P. (1988). Perspectives on schools: Metaphors and management in education. The Journal of Educational Administration, 26(3), 293-309.

    4) Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E.,K., Akgün, Ö.,E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri, PegemA yayıncılık, 8. baskı, Ankara.

    5) Chang, T.S. (2001). The effect of system administration on faculty attitudes toward student ratings. Hualien, Taiwan: National Hualien Teachers College.

    6) Clarken, R. H. (1997). Five Metaphors for Educators. Paper Presented at the Annual Meeting of the American Educational Research Association, Chicago, March 24-28.

    7) Çelikten, M. (2006). Kültür ve öğretmen metaforları. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 21(2), 269-283.

    8) Franklin, J. (2001). Interpreting the numbers: Using a narrative to help others read student evaluations of your teaching accurately. In K. G. Lewis (Ed.), Techniques and strategies for interpreting student evaluations. New Directions for Teaching and Learning, 87, 85-99. San Francisco, Ca: Jossey-Bass.

    9) Inbar, D. (1996). The free educational prison: Metaphors and images. Educational Research, 38 (1), 77–92.

    10) Kemp, E. (1999): Metaphor as a tool for evaluation, Assessment &Evaluation in Higher Education, 24(1), 81-89.

    11) Kulik, J., A. (2001). Student ratings: Validity, Utility, and controversy. In M. Theall, P. C. Abrami, & L.A. Mets (Eds.), The student ratings debate: Are they valid? how can we best use them? New directions for Institutional Research, 109, 9-25. San Francisco, Ca: Jossey-Bass.

    12) Kumral, O. (2009). Öğretmen Adaylarının Öğretim Elemanlarının Davranışlarına Yönelik Algıları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.25, 92-102.

    13) Lakoff, G. & Johnson, M. (2005). Metaforlar: Hayat, anlam ve dil (Çev. G. Y. Demir). İstanbul: Paradigma.

    14) Littlemore J. (2001). The use of metaphor in university lectures and the problems that it causes for overseas students. Teaching in Higher Education, 6(3), 333-349.

    15) McEwan, A.E. (2007). Do Metaphors Matter in Higher Education?. Journal of College & Character. 8(2), 1-8.

    16) Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. Thousand Oaks,CA: Sage.

    17) Morgan, G. (1980). Paradigms, metaphors, and puzzle solving in organizational analysis. Administrative Science Quarterly, 25, 606-622.

    18) Öztürk, Ç. (2007). Sosyal bilgiler, sınıf ve fen bilgisi öğretmen adaylarının ‘coğrafya’ kavramına yönelik metafor durumları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 55-69

    19) Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “Öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131-155.

    20) Saban, A. (2008). İlköğretim I. kademe öğretmen ve öğrencilerinin bilgi kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. İlköğretim Online, 7(2), 421-455.

    21) Scriven, M. (1995). Student ratings offer useful input to teacher evaluations. Practical Assessment, Research and Evaluation, 4(7), 1-5.

    22) Theall, M. & Franklin, J. (2001). Looking for Bias in all the Wrong Places – A Search for Truth or a Witch Hunt in Student Ratings of Instruction? In The Student Ratings Debate: Are they Valid? How Can We Best Use Them? Theall, P., Abrami, L. and Lisa Mets (Eds.) New Directions in Educational Research, no. 109. San Francisco: Jossey-Bass.

    23) Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2005). Soysal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin Yayıncılık.

    24) Yob, I. M. (2003). Thinking constructively with metaphors. Studies in Philosophy and Education, 22, 127-138.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    Şu ana kadar web sayfamız 19199472 defa ziyaret edilmiştir.