Bu RoMEO yeşil bir dergidir
2016, Cilt 6, Sayı 1, Sayfa(lar) 094-101
[ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
DOI: 10.5961/jhes.2016.146
Uzaktan Eğitimde E-Değerlendirme Üzerine Öğrenci Algıları
Emine CABI
Başkent Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü, Ankara, Türkiye
Anahtar Kelimeler: E-değerlendirme, Uzaktan eğitim, Ölçme ve değerlendirme
Öz
Bu çalışma, uzaktan eğitim ile öğrenim görmekte olan yüksek lisans öğrencilerinin ölçme araç ve yöntemleri, e-değerlendirme ile ilgili görüşlerini almak üzere gerçekleştirilmiştir. Farklı ölçme araç ve yöntemlerinin kullanımına, değerlendirme süreçlerine ilişkin avantaj ve dezavantajlarının ortaya konulmasının hem uzaktan eğitim veren kurumlar hem de öğretim elemanları açısından önemli eksikliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırmada verilerin toplanması amacıyla nitel araştırma desenlerinden biri olan olgu bilim deseni kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi dikkate alınmıştır. Öğrencilerin uzaktan eğitim ile ders almış ve ölçme ve değerlendirmeye yönelik deneyimlerinin olması örneklem ölçütü olarak kullanılmıştır. Bu bağlamda, dört öğrenci uzaktan eğitim ile ders verilen programın ikinci yarıyılında, altı öğrenci ise üçüncü yarıyılında olmak üzere toplam 10 öğrenci ile çalışma yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formunda beş açık uçlu soru yer almıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde ise betimsel analiz kullanılmıştır. Öğrencilerin her hafta verilen ödev-projeler ve çevrimiçi sınavlar en çok tercih ettikleri ölçme araçları iken dijital ortamda gezinti raporları ve akran değerlendirmesi en az tercih ettikleri ölçme araçlarındandır. Öğrencilerin tamamı e-değerlendirmeyi geleneksel değerlendirmeye tercih etmektedir ve mekândan bağımsız olması, fırsat eşitliği sağlaması ve geleneksel değerlendirmeye göre daha kapsamlı olması tercih sebeplerinin ilk sıralarında yer almaktadır. E-değerlendirmede sorumluluk sahibi, motivasyonu yüksek, katılımcı, araştırmacı ve teknoloji kullanım becerisi yüksek öğrencilerin daha başarılı olduğu belirtilmektedir.
  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Uzaktan eğitim, teknolojinin eğitimde kullanımıyla beraber son yıllarda yaygınlaşmakta ve yaşamımızda vazgeçilmez bir unsur olarak yer almaktadır. Özellikle zamandan ve mekandan bağımsız öğrenmeyi tercih eden öğrenciler için çevrimiçi öğrenme ortamları önemli olmaktadır. Fırsat eşitliğine çözüm getiren, yaşam boyu öğrenmeyi destekleyen, eğitim teknolojilerinden yararlanmaya ve daha çok kendi kendine öğrenmeye dayalı olan bir disiplin olarak adlandırılır (Kaya, 2002). Bir başka tanıma göre uzaktan eğitim, bir mekandan kaynaklanan öğretimin uzak bir veya birden fazla mekanda bulunan öğrencilere iletilmesidir (Schunk, 2008).

    Öğrenci başarısının ve motivasyonunun yüksek olması uzaktan eğitim hizmeti veren eğitim kurumlarının temel amaçlarındandır. İstenilen niteliklere ne ölçüde ulaşıldığının belirlenmesi ise öğrencinin değerlendirilmesiyle mümkün olmaktadır. Değerlendirme, ölçme sonuçlarının bir ölçüt ya da ölçütler takımı ile karşılaştırılarak birey ya da objelerin ölçülen özellikleri hakkında bir karar verme süreci olarak tanımlanır (Atılgan, 2009). Değerlendirme yapılabilmesi için ölçme ve ölçüt olmalıdır. Örneğin, bir öğrencinin başarılı olup olmadığı konusunda değerlendirme yapmak için öncelikle ölçme araçlarından biri veya birkaçı kullanılarak öğrenci başarısı ölçülür. Ölçüt ile karşılaştırılan ölçme sonucu veya sonuçlara göre karar verilerek değerlendirme yapılabilir. Değerlendirme geniş bir kavram olup günümüze kadar birçok değerlendirme modelleri geliştirilmiştir. İçlerinde en etkili olan Stufflebeam (1971) tarafından geliştirilen CIPP modelidir (Reiser & Dempsey, 2012). CIPP modeli, bağlam (context), giriş (input), süreç(proses) ve ürün (product) kelimelerinin ingilizce karşılığının baş harflerinden adını almaktadır. Bu modelin dört öğesi ile kapsamlı bir değerlendirme yapılabildiği gibi bulunduğu duruma göre tek bir öğe ile de değerlendirme yapılabilir.

    Uzaktan eğitim ortamlarının kullanılması ile eğitim öğretim süreçlerinde e-değerlendirme tekniklerinden yararlanması gittikçe artmaktadır. E-değerlendirme genel bir tanımla, değerlendirmede bilgisayarların kullanılmasını kapsar. Diğer bir tanımla ise, değişen kapasitelerdeki dijital araçlar ile karmaşık bir dizi aktiviteleri içeren geniş bir yelpazeyi oluşturur (Tomas et al., 2015). Değerlendirmelerin tasarımı ve geliştirilmesi süreçlerinde bilgisayarlar, tarayıcılar, çevrimiçi araçlar, işaretleyicilerin kullanılması, uygulanması ve sonuç olarak içsel değerlendirmeler, veri aktarımı, raporlama, değerlendirme sonuçlarının yayınlanmasında dijital teknolojilerin kullanılmasıdır (JISC, 2007). Buna göre, bilgi teknolojilerinde değerlendirme, değerlendirme etkinliklerinin başlamasından sonuçların duyurulmasına kadar olan aktiviteleri içerir. Bu süreçte öğrenciler, öğretmenler, idari personel ve eğitim ortamları yer almaktadır.

    Aslında e-değerlendirme geleneksel değerlendirme tekniklerini içerir. Geleneksel öğretim ortamlarında kullanılan değerlendirme teknikleri e-öğrenme süreçlerine kolaylıkla uygulanabilir. Teknolojinin etkin kullanımı e-değerlendirmenin üstün yönlerinden biridir. Teknoloji destekli değerlendirme ve geribildirim vermenin faydaları şöyle sıralanabilir (JISC, 2010):

    • Değerlendirme tasarımında çeşitlilik ve özgünlük sağlar.
    • Uyarlanmış bir dönüt ile etkileşimli biçimlendirici değerlendirme yapılabilir. Öğrencinin öğrenme ortamına olan bağını güçlendirir.
    • Değerlendirme yapılacak yer ve zaman konusunda seçenek sunar.
    • Benzetim, e-portfolyo veya etkileşimli oyunlar gibi otantik ortamlar yoluyla üst becerileri ve davranışları ortaya çıkarır.
    • Sunum, notlandırma, işaretleme ve veri depolama işlemlerinde etkili ve güvenilir bir yol izler.
    • İnsan ve bilgisayar destekli değerlendirmeyi birleştirerek tutarlı, doğru sonuçlar elde etme fırsatı sağlar.
    • Anında dönüt alınabilir.
    • Verilen dönütler öğrenenin kendini değerlendirmesi fırsatını artırır. Örneğin, e-portfolyo üzerindeki yansımalar.
    • Çevrimiçi arkadaş ve öz değerlendirme ve yaratıcı medyanın kullanımı yenilikçi yaklaşımların kullanılmasıdır.
    • Eğitim programları tasarımı ve iletimi konusunda zamanında ve doğru dönütlere ulaşılabilir.

    Jordan (2013), e-değerlendirmenin önemini şu maddeler ile açıklamıştır: i) Değerlendirmelerin zamanında sağlanan geribildirim kalitesi, öğrencilerin ilerleme anahtarıdır. ii) Kitlesel sınavlar bile kısa sürede değerlendirilir. iii) Herhangi bir zamanda, kaynaklar tekrar tekrar kullanılabilir. iv) Çevrimiçi değerlendirme öğrencileri motive edebilir ve onların çalışma hızı için yardımcı olabilir. v) Çoktan seçmeli testler geniş kapsamlı içerikleri değerlendirilmesinde güçlüdür. vi) Öğrenciler bilgisayar ortamında daha fazla teste ulaşma imkanı bulabilir.

    Öğrencilerin e-değerlendirmeye yönelik görüşlerini almak üzere Sorensen (2013) yaptığı çalışmada Moodle'da bulunan sınavlar aracılığıyla e-değerlendirme uygulamaları yapmış ve öğrencilerin e-değerlendirmeden yana olumlu bir tutum sergilediklerini belirtmiştir. Öğrenci algıları bir çevrimiçi anket yoluyla incelenmiştir. Kısa sınavlar özellikle başarı ortalamaları düşük olan öğrenciler için kendi zamanlarında materyallerin önemli taraflarına odaklanma fırsatı verdiğini ortaya koymuştur. başarı ortalamaları yüksek olan öğrenciler zayıf öğrencilere göre e-öğrenme lehine daha olumlu yaklaştıkları tespit edilmiştir.

    Dermo (2009), 130 lisans öğrencisi üzerinde, 2007-2008 akademik yıllarında, e-değerlendirme üzerine öğrenci görüşlerini ve deneyimlerini almak için bir çalışma yapmıştır. Öğrencilere göre, e-değerlendirmenin en olumlu yönü öğretme ve öğrenmeye getirebileceği yararlar olduğu tespit edilmiştir. Buna ek olarak, yaş ve cinsiyet öğrenci yanıtlarında çalışılan alanlardan herhangi birinde önemli ölçüde etkilemediği sonucuna varmıştır.

    Yükseköğretimde uzaktan eğitim çalışmaları giderek artan bir hızla ilerlemesine rağmen e-değerlendirme beklenenden daha yavaş ilerlemektedir (Tomas et al., 2015). Ülkemizde Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan yükseköğretim kurumlarında uzaktan öğretime ilişkin usul ve esaslara göre “Uzaktan eğitim ile verilen derslerin gözetimsiz yapılan ölçme değerlendirme etkinliklerinin genel başarıya etkisi, uzaktan öğretimde % 20'den fazla olamaz” (YÖK, madde 12-3). Bu durumda gözetim ile yapılacak ölçme-değerlendirme etkilerinin genel başarıya etkisi en az %80 olmalıdır.

    Uzaktan eğitimin etkili ve verimli yapılması yönünde önemli çalışmalar yapılmaktadır. Fakat, uzaktan eğitimin alt bileşenlerinden biri olan e-değerlendirme ile ilgili çalışmalarda yetersizlikler görülmektedir. Bu bağlamda, yapılan araştırmanın hem uzaktan eğitim veren kurumlara, hem de öğretim elemanları açısından önemli eksikliklerin giderilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu amaçla aşağıdaki sorulara yanıtlar aranmıştır:

    • Uzaktan eğitimde kullanılan ölçme araç ve yöntemlerinin genel başarıya etkisi nedir; olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?
    • E-değerlendirme ve geleneksel değerlendirme yaklaşımları arasında hangisi ve neden tercih edilir?
    • E-değerlendirmede başarılı olmak için neler yaptınız?
    • Öğrenciler hangi özelliklere sahip olmalıdır?
    • Genel olarak e-değerlendirmenin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metod
    Araştırmanın Modeli
    Bu çalışmada nitel araştırma çerçevesinde yer alan olgubilim deseni kullanılarak yürütülmüştür. Olgubilim (fenomenoloji) deseni farkında olduğumuz ancak derinlemesine ve ayrıntılı bir anlayışa sahip olmadığımız olgulara odaklanmıştır (Yıldırım & Şimşek, 2008)

    Çalışma Grubu
    Örnekleme dahil edilecek çalışma grubunun büyüklüğü ile toplanacak verinin miktarı ters orantılıdır. Nitekim araştırmaya katılanlardan elde edilen verinin miktarı arttıkça, örnekleme dahil edilen bireylerin sayısı azalmaktadır (Yıldırım & Şimşek 2008). Amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada gözlem birimleri belli niteliklere sahip kişiler, olaylar durumlar ve nesnelerden oluştuğunda örneklem için belirlenen ölçütü karşılayan birimler örnekleme dahil edilir (Büyüköztürk et al. 2010). Araştırmanın örneklemini Başkent Üniversitesi Uzaktan Eğitim ile Tezsiz Yüksek Lisans Programında öğrenim görnekte olan üç kadın ve yedi erkek, toplam 10 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin e-değerlendirmeye yönelik deneyimlerinin olmasına dikkat edilmiştir. Bu bağlamda, dört öğrenci uzaktan eğitim ile ders verilen programın ikinci yarıyılında, altı öğrenci ise üçüncü yarıyılında öğrenim görmektedir.

    Verilerin Toplanması
    Araştırmanın verilerinin toplanmasında araştırılan problemin niteliğine göre yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler hem sabit seçeneği hem de ilgili alanda derinlemesine bilgi edinmeyi içerir ve yapılan analizlerin kolaylığı, görüşülen kişinin kendini kolay ifade edebilmesi, gerekli olduğunda derinlemesine bilgi sağlama gibi unsurlar bu tür görüşmelerin avantajlarındandır (Büyüköztürk et al., 2010).

    Önce araştırmanın amacına uygun görüşme soruları hazırlamak için e-değerlendirme ile ilgili literatür taraması yapılmıştır. Daha sonra uzaktan eğitim ile ders veren üç öğretim elemanının da görüşleri alınmıştır. Çalışma grubunun dışında iki öğrenciye de görüşme formları uygulanmış ve benzer sorular birleştirilerek görüşme formu tekrar düzenlenmiştir. Görüşme formundaki ilk sorularda, çalışma grubunda yer alan öğrencilerin ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili görüşleri yer almaktadır. Görüş istenen ölçme araçları ve kullanım amaçları şunlardır:

    Sınav (testler): Öğretim, yönetim sistemi olan “moodle” üzerinden hazırlanarak öğrenciye uygulanmıştır. Soru türleri çoktan seçmeli, boşluk doldurmalı, kısa cevaplı sorular olabilmektedir. Öğrenci, çevrimiçi olarak öğretmenin daha önce başlangıç ve bitiş sürelerini belirlediği sınava katılmaktadır.

    Raporlar: “Moodle” üzerinde yürütülen derse katılan öğrencilerin istatistiklerini gösterir. Burada öğrencinin ders etkinliğine kaç kez katıldığı, her katılmada ne kadar zaman harcadığı gibi bilgiler yer almaktadır.

    Tartışma Grupları ve Forumlar: Öğrencilerin işbirliği yaparak belirli bir konuda, çevrimiçi-veya çevrimdışı olarak katıldıkları sohbet ortamlarıdır. Öğretim elemanı bu tür ortamlarda tartışma konusu belirleyerek öğrencilerin katılımını ve bilgisini ölçebilir.

    Ödev ve Projeler: Bir konu hakkında derinlemesine inceleme yapılması amacıyla verilir (Baykul et al., 2003). Uzaktan eğitimde öğrenci, “moodle” üzerinden verilen ödev ve projeleri belirlenen tarihlerde teslim etmek zoırundadır. Kapsamlı ve verimli bir çalışma olması, gelişimin izlenmesi bakımından tercih sebeplerindendir.

    Portfolyo: Hem bir öğretim, hem de bir ölçme aracı olarak öğretim programlarında belli amaçlar için kullanılır (Atılgan, 2009). Öğrencilerin ders sürecinde belirli bir amaç dahilinde yaptıkları çalışmaları gösteren, gelmiş oldukları başarı düzeyini yansıtan ürünlerden oluşan gelişim dosyalarıdır. Burada öğrencilerin “moodle” üzerinden her dersin sayfası ve derste yapmış oldukları ödev ve etkinlikler yer almaktadır. Öğrenciler kendi ürünlerini ve öğretim elemanı dönütlerini buradan takip edebilmektedir.

    Verilerin Analizi
    Yapılan çalışmada betimsel analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Betimsel analiz yaklaşımında veriler daha önceden belirlenen temalara göre özetlenip, yorumlanarak incelenebilir.Veriler görüşme soruları dikkate alınarak veya araştırma sorularının çözümlenmesinde ortaya çıkan temalara göre düzenlenebilir (Yıldırım & Şimşek 2008). Elde edilen veriler genel konu başlıklarına veya alt konu başlıklarına göre ayırarak sınıflandırılabilir (Baş & Akturan, 2008). Yapılan çalışmada, nitel araştırma bağlamında gerekli geçerlik ve güvenilirlik stratejileri yürütülmüştür. Betimsel analizin kullanıldığı bir araştırmada görüşülen bireylerden doğrudan alıntılara yer vermek ve bunlardan yola çıkarak sonuçları açıklamak, geçerlilik için önemlidir (Yıldırım & Şimşek, 2006). Aynı zamanda araştırmanın çeşitli aşamalarında (veri toplama, analiz gibi) yapılan kontroller açık bir şekilde ifade edilerek güvenilirliğe yönelik alınan önlemler ortaya konmuştur.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Elde edilen bulgular, araştırmanın alt problemleri temel alınarak sırasıyla verilmiştir. Araştırma sorularına verilen cevaplar tablolaştırılarak sunulmuştur. Görüşlerin kime ait olduğu belirtilirken Ö1, Ö2, …Ö10 kodları kullanılmıştır.

    “Uzaktan eğitimde kullanılan ölçme araç ve yöntemlerinin size göre genel başarıya etkisi ne olmalıdır?” “Uzaktan eğitim ile yapılan bir derste 100 puan üzerinden değerlendirileceksiniz; ölçme araçlarına hangi oranda puan verilmesini istersiniz?” Sorularına yanıt veren dokuz öğrenci tarafından her bir ölçme aracına 100 üzerinden verilen puan ve o ölçme aracının ortalama puanları Tablo 1'de verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Ölçme Araç ve Yöntemlerine İlişkin Öğrencilerin Verdiği Puanlar

    Öğrenciler genel başarıya en fazla etkisi olan ölçme aracını ‘ödev' olarak bildirmişlerdir. Daha sonra sırasıyla sınav ve portfolyo gelmektedir. Öğrencilerin en az puanlamanın olmasını istedikleri raporlardır. Forum-tartışma ve akran değerlendirmesine göre değerlendirmeyi de fazla tercih etmemektedirler.

    Öğrencilerin “uzaktan eğitimde kullanılan ölçme araç ve yöntemlerinin olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?” sorusuna verdikleri cevaplar incelenerek ortak temalar birleştirilmiş ve Tablo 2' de verilmiştir. Öğrenciler e-sınav, raporlar, forumtartışma, akran değerlendirmesi, proje ve portfolyo ölçme araçları temaları verilmiş ve diğer seçeneği ile kendilerinin eklemek istediği ölçme araçları ve bu araçlara göre düşüncelerine yer verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Uzaktan Eğitimde Kullanılan Ölçme Araç ve Yöntemlerinin Olumlu ve Olumsuz Yönleri

    Tablo 2 incelendiğinde, E-ölçme araçlarından sınav, ‘hızlı, pratik ve anında geribildirim verilebilmesi' bakımından en fazla olumlu bulunan unsurdur. Uzaktan eğitimde elektronik sınavların dönem başında belirlenmesini isteyen Ö7 “dönem içerisinde birden fazla yapılmalı” görüşünü bildirmiştir. Fakat, çevrimiçi sınavlarda “gerektiğinden daha uzun süre verilen sınavda kopya çekilebilir” görüşü ise olumsuz yön olarak dikkat çekmektedir. Ö1 ise, çevrim içi bir sınavda “iyi bir internet bağlantısı ve bilgisayar gereklidir; bu olmadığında sıkıntı yaşanabilir” görüşünü belirtmiştir.

    Öğrencilerin çoğunluğu ölçme araçlarında öğrencinin sürece katılımıyla ilgili bilgi sağlamasının raporların olumlu bir özelliği olmasına rağmen gezinti raporlarının öğrencilerin öğrenmelerini ölçemeyeceğini ifade etmiştir. Ö8, raporların ölçme aracı olarak kullanılmasının tartışmaya açık olduğunu savunarak “Bir kere dosyayı bilgisayara indirerek bu ortamdan takip eden mi; yoksa her defasında sisteme girerek sistemden takip eden mi daha çok çalışmaktadır? Yaklaşımıyla raporların ölçme aracı olarak kullanılamayacağını ifade etmiştir.

    Forum ve tartışma ortamı için öğrencilerin tamamına yakını, “zamandan bağımsız olarak öğrenci ve öğretim elemanı arasındaki bilgi paylaşımını sağlamasının” olumlu yönü olduğu görüşünü bildirmişlerdir. Buna rağmen, forum ve tartışma gruplarının zaman alıcı bir süreç ve metin tabanlı bir etkinlik olduğu yönünde bu araca karşı olumsuz görüşler de bulunmaktadır. Uzaktan eğitim ile ders alan öğrenciler bilgisayar ortamında metin tabanlı bir etkinliği zaman kaybı olarak da görmektedirler. Ö8, “uzaktan eğitim öğrenim gören insanlar zamanı kısıtlı olan insanlardır” ve “forum yazılarını takip etmek ve bunun üzerine yorum yapmak uzun zaman alan bir süreç” şeklinde görüşlerini belirtmiş; “bazı kişiler yazmayı pek sevmiyor, onun yerine bu forumlar video konferans şekilde yapılıp sisteme yüklenebilir” şeklinde bir öneri de getirmiştir. Çalışma grubunda yer alan öğrencilerin yarısından fazlasının ‘akran değerlendirmesi' ile ilgili olumlu buldukları özellik “öğretim elemanı dışında, bilgi düzeyi yakın birinden farklı bir bakış açısı olması”dır. “Öğretmenden ziyade, bilgi beceri anlamında yakın düzeyde bulunduğunuz birinin farklı bakış açısını görmüş oluyorsunuz” görüşünü, Ö2 ifade etmektedir. Akran değerlendirmesi ile ilgili olumsuz görülen en önemli unsur ise arkadaşlarının kendilerini ‘yanlı' değerlendirmesi konusunda endişeleridir. Ö10, “bir hocaya güvendiğim kadar akranlarıma güvenemem” derken Ö2, “akran değerlendirmesi yanında uzman değerlendirmesi de mutlaka olmalı” şeklinde düşüncelerini ifade etmişlerdir.

    Çoğu öğrenci ödevlerin olumlu yönü olarak “süreci içselleştirerek işlenen dersi, daha yakından takip etmeyi sağlaması” yönünde görüş bildirirken, olumsuz yönü olarak ise “uzun zaman gerektiren ödevlerin öğrencinin motivasyonunu azaltmasını” bildirmişlerdir. Nitekim Ö8, “kesinlikle çok faydalı ve her hafta mutlaka olmalıdır; UZEM öğrencisini derse bağlayan en önemli unsur olduğunu düşünüyorum” şeklinde düşüncesini ifade ederken; Ö4, “bazı ödevler oldukça uzun zaman almakta ve ders çalışmaya vakit bırakmamaktadır” şeklinde düşüncesini ifade etmiştir.

    Projenin en önemli olumlu özelliği “kapsamlı, verimli bir çalışma olması, gelişimin izlenmesi” biçiminde ifade edilirken, olumsuz özelliği “zaman alıcı olmasından dolayı olan motivasyonun azalması” biçiminde ifade edilmiştir. Hatta, Ö10'a göre “uzun ve zaman alıcı prejeler iş yaşamıyla birlikte strese sebep olmaktadır.” Bu bulgulara göre, uzaktan eğitimde öğrenme ortamlarında uzun ve zaman alıcı ödevlerin ölçme aracı olarak kullanılmasının öğrencilerin motivasyonunu azalttığını söyleyebiliriz.

    E-portfolyo ölçme aracı için öğrencilerin olumlu buldukları özellik “öğrencinin eğitim sürecinde kendi gelişimini görmesini sağlaması” yönünde yoğunlaşmıştır. Ö7, “öğrencinin gelişimi hakkında önemli dönütler vermektedir” şeklinde olumlu düşüncesini ifade ederken, Ö1 ise “iyi planlanmalı ve öğrenciler tarafından amacı anlaşılmalı. Çalışmalar süreci, gelişimi yansıtmalı. Böyle olmazsa sadece bir depolama aracı olur” demektedir.

    Yarı yapılandırılmış görüşme formunda yukarıda belirtilen ölçme araçlarının yanında Ö2 ve Ö8 bir başka ölçme aracı ve yöntemi önermişlerdir. Ö8'e göre çevrimiçi ders ortamında öğrencilerden sunum yapmaları istenebilir. Öğrenmeyi destekleyen bu yöntemin etkili olabilmesi için öğrencinin verilen göreve iyi hazırlanması gerekmektedir. Ö8'in önerisi ise öğrencilere bir sonraki hafta canlı derse öğrencilerin hazırlanması ve araştırma yapması için öğretmenin anahtar sözcükler vermesi ve öğrencilerin derse katılım ölçütü ile ilgili değerlendirme yapabilmesidir.

    “E-değerlendirme ve geleneksel değerlendirme arasında tercih yapma durumunda kalırsanız hangisini tercih edersiniz? Neden?” Sorularına 10 öğrencinin tamamı da e-değerlendirmeyi tercih ettiklerini belirtmişlerdir. Tercih nedenleri Tablo 3'de verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: E- Değerlendirme Tercih Nedenine İlişkin Öğrencilerin Görüşleri

    Tablo 3'de görüldüğü üzere öğrencilerin e-değerlendirmeyi tercih etme sebeplerinin başında ‘mekandan bağımsız olması' gelmektedir. Fırsat eşitliği ve e- değerlendirmenin geleneksel değerlendirmeden daha kapsamlı olması diğer sebepler arasındadır. Yetişkin eğitiminde fırsat eşitliği temasını vurgulayan Ö3, “yetişkin eğitimlerinde fiziksel olarak ortak mekanda toplanmak yerine e-değerlendirme yapılabilir. Birçok uluslararası sertifika programı bu şekilde verilmekte ve bu fırsat eşitliği sağlamaktadır” biçiminde düşüncelerini ifade ederken; Ö9, “uzaktan eğitim programında dersleri uzaktan aldığımız için değerlendirme de uzaktan yapılabilir; her birimiz farklı bölgelerde yaşıyoruz; sadece sınava girmek için okulun bulunduğu yere gelmek zaman ve maliyet açısından olumsuz bir etmen” demektedir. Her iki değerlendirmenin de uzaktan olmasını istemektedir.

    “E-değerlendirmede başarılıyım; çünkü…” sorusu ile öğrencinin kendi başarısının sebebini sorgulaması istenmiştir. Öğrencilerin tamamı kendilerini başarılı bulmuştur (Tablo 4).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Öğrencilerin E-Değerlendirmede Başarı Sebepleri (Öz- Değerlendirmeler)

    Öğrencilerin yaptıkları öz-değerlendirmelere göre sorumluluk sahibi, araştırmacı, katılımcı olmaları e-değerlendirmede başarılı olmalarının en yüksek sebeplerindendir. Ö2, başarılı olduğunu savunuyor ve bu durumu “başarılı olduğumu düşünüyorum, çünkü ödevlerimi günü gününe yaptım, canlı derslere sıklıkla katıldım, bu derslerde aktif rol aldım, her türlü durumda öğretmenlerimle çeşitli iletişim kanallarıyla bağlantı kurdum” biçiminde açıklamaktadır. Ö8 ise “araştırmayı seviyorum, yaratıcılığıma güveniyorum” görüşü ile başarısının nedenini ifade etmektedir.

    “Size göre E- değerlendirmede hangi niteliklere sahip öğrenciler daha başarılı olur?” sorusuna verilen yanıtlara Tablo 5'de yer verilmiştir.

    Aslında Tablo 4 ve Tablo 5'de yer alan öğrencilerin ifade ettikleri düşünceleri ‘e-değerlendirmede başarılı olabilecek öğrenci nitelikleri' başlığı altında toplayabiliriz. Her iki tablodan elde edilen ortak özellikler arasında sorumluluk sahibi olmak, motivasyonu yüksek olmak, araştıran- sorgulayan gibi özellikler yer almaktadır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: E-değerlendirmede Başarılı Öğrenci Nitelikleri

    Ö5 e-değerlendirmede dijital teknoloji teknolojiyi kullanma becerisine sahip, ilgi ve merakı olan öğrencilerin daha başarılı olabileceğini “bilişim teknolojileri konusunda meraklı ve ilgili öğrenciler, e-değerlendirmede diğer öğrencilere göre başarılı olabilir” biçiminde ifade ederken, Ö2, bu durumu “..öz organizasyon becerisi, iletişim becerisi, teknoloji kullanım bilgisi yüksek öğrenciler daha başarılı olabilir” biçiminde açıklamıştır.

    Öğrencilerin “genel olarak E-değerlendirmenin olumlu ve olumsuz yönleri hakkındaki görüşleriniz nelerdir?” sorusuna verdikleri cevaplar incelenerek Tablo 6'da verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 6: E-Değerlendirmenin Olumlu ve Olumsuz Yönlerine İlişkin Öğrenci Görüşleri

    Öğrenciler e-değerlendirmenin olumlu yönleri arasında sırasıyla zamandan bağımsız, mekandan bağımsız, objektif değerlendirme yönünde görüşler belirtmiştir. Ö5, “geleneksel değerlendirmeye göre öğrenciyi değerlendirmek için daha fazla imkan (çeşit) sunmaktadır” şeklinde görüş bildirirken, Ö6 “öğretimyönetim sistemi sayesinde değerlendirme sürecini öğrenciler rahatlıkla takip edebilmektedir” şeklinde görüş bildirmiştir. E-değerlendirmede bilgisayar ve internet bağlantısına ihtiyaç bulunmaktadır. İnternet bağlantısının olmaması veya sıkıntı yaratması, bilgisayarın olmaması veya teknik olarak problemler ortaya çıkması e-değerlendirmenin olumsuz yönlerindendir. Nitekim Ö1 bu olumsuz durumu “iyi bir internet bağlantısına ve sorunsuz kullanılabilecek bir bilgisayara ihtiyaç vardır” biçiminde ifade etmiştir. Ayrıca öğretim ortamının iyi düzenlenmemesi, yönergelerin düzgün verilmemesi değerlendirmenin güvenirliğini etkileyen unsurlardır. Bu durum ile ilgili olarak Ö3, “ödev ile ilgili yönergeler net değilse sorun yaşanabilir” derken; Ö2 “iyi yönetilemediğinde veya iyi hazırlanamadığında öğrencinin hak ettiğinin altında bir not almasına sebep olabilir” demektedir.

    Çevrimiçi sınavlarda “gerektiğinden daha uzun süre verilen sınavlarda kopya çekilebilir” görüşü ise olumsuz yön olarak dikkat çekmektedir. Llamas-Nistal ve ark. (2013) geleneksel değerlendirme ve e-değerlendirme araçlarının üstün yönlerini bir araya getirerek yeni bir karma e-değerlendirme aracının kullanımını önermişlerdir. Buna göre katılımcı kalem, kâğıt ile geleneksel yöntem ile sınav olacaktır; tarama yardımıyla sınav kağıdındaki bilgilerin tamamı ‘pdf' formatında dijital dokümanlara dönüştürülecektir. Sınav sonuçları internet üzerindeki bir ana bilgisayarda toplanacaktır. Tarama işlemini kolaylaştırmak için sınav kağıtlarının tek taraflı olması gerekmektedir. Kâğıt sınavları belirli bir öğrenciye her sınavda her soruyu bağlamak için yardımcı bilgiler içermektedir. Sınav sonuçları hakkında bireysel performanslara, grup performanslarına ve soru niteliklerine göre detaylı bir istatistik öğrenciye sunulur.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Bu çalışma, öğrencilerin e-değerlendirme ile ilgili görüşlerini almak amacıyla yapılmıştır. E-ölçme araç ve yöntemlerinin kullanımı ve e-değerlendirmenin olumlu ve olumsuz yönlerinin ortaya konulmasının uzaktan eğitim süreçlerinin iyileştirilmesi yönünde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu amaçla yanıt aranan soruları üç alt başlıkta toplayarak sonuçlar tartışılabilir:

    Birinci alt başlıkta öğrencilerin uzaktan eğitimde kullanılan ölçme araç ve yöntemleri ile ilgili görüşleri yer almaktadır. Öğrencilerin tercih ettikleri e-ölçme araçlarının başında ödevler, daha sonra sırasıyla sınav ve e-portfolyo gelmektedir. Bu bulguyu, Balta ve Türel'in (2013) yaptıkları çalışma desteklemektedir. Çevrimiçi değerlendirmeleri etkili kılmak için, performans değerlendirmesi, otantik (gerçek) değerlendirme, projeler, portfolyolar, öz değerlendirmeler, arkadaşını değerlendirme ve tartışma ödevlerinin de içinde bulunduğu haftalık ödevlere başvurmak gerekmektedir. Biçimlendirici değerlendirme için düşük performans gerektiren her hafta sürekli verilen ödevler öğrencinin derse veya ortama bağlanmasında pozitif bir etki yapmaktadır. Hatta sürekli verilen ödevler, öğrencilerin öğrenmesine ve dersi daha iyi anlamasına neden olmaktadır (Naomi, 2015). Öğrenciler, ödev-proje ve e-portfolyo ölçme araçlarını süreç değerlendirmesi olması, dersi daha yakından takip edebilmeleri ve kendi kendilerini değerlendirme fırsatı yarattıkları için tercih etmektedirler. Buna rağmen uzun ve zaman alıcı ödevlerin motivasyonlarını düşürdüğünü belirtmektedirler. Katılımcılar çevrimiçi testleri hızlı, pratik ve anında geribildirim vermesinden dolayı olumlu bulurlarken, gözetimsiz bir sınav olmasından dolayı olumsuz bulmaktadır. Sınavlarda hile ve kopyacılığın olma ihtimalini diğer sınavlara nazaran daha yüksek görmektedirler. Buttner ve Black (2014)'de yaptıkları çalışma ile olumlu görüşü desteklemekte, her çevrimiçi ödevin anında geri bildiriminin öğrencilere doğru cevapları görmek için fırsat verdiğini ve öğrencilerin var olan bilişsel yapılarına yeni bilgilerin eklemesine yardımcı olduğunu vurgulamaktadırlar. Balta ve Türel (2013), olumsuz görüşe yönelik olarak ‘açık kitap' modeline başvurulabileceğini önermektedir. Çevrimiçi değerlendirmede hile ve kopyacılığı en aza indirmek veya engellemek için ‘rastgele karışık test', ‘kısa sınav (“quiz”)' ve ‘açık kitap' sınav örnekleri hazırlanabilir. Ayrıca, sınavlarda kopya çekilmesine yönelik güvenlik tedbirlerinin alınması için öğrenci görüntüsünü veren kamera sistemlerinin de ortamda bulunması önerilebilir. Öğrencilerin en az tercih ettikleri ölçme aracı raporlardır. Raporlar dijital ortamda öğrenci katılım istatistiklerini vermektedir. Öğrencilerin çoğunluğu gezinti raporlarının bir ölçme aracı olarak kullanılamayacağını belirtmişlerdir. Ayrıca, akran değerlendirmesinin öğrencilerin bilgi ve becerilerini ölçmede yetersiz olacağı yönünde olumsuz görüş de belirtmektedirler. Forum ve tartışma grupları öğrenci ve öğretmen arasındaki etkileşimi sağlarken, metin tabanlı olmaları öğrencilerde bu aracın kullanımına yönelik isteksizlik yaratmaktadır.

    İkinci alt başlıkta, e-değerlendirme ve geleneksel değerlendirme yaklaşımları arasında öğrencinin tercihine ve bunun nedenine cevap aranmıştır. Çalışma grubunda yer alan öğrencilerin tamamı e-değerlendirmeyi geleneksel değerlendirmeye tercih etmektedir. E-değerlendirmenin mekandan bağımsız olması, fırsat eşitliği sağlaması ve geleneksel değerlendirmeye göre daha kapsamlı olması tercih sebeplerinin ilk sıralarında yer almaktadır.

    Üçüncü alt başlıkta e-değerlendirmede hangi nitelikte öğrencilerin daha başarılı olacağı sorgulanmıştır. Öğrenciler e-değerlendirmede kendilerini başarılı bulmuşlardır. Sorumluluk sahibi, araştırmacı ve katılımcı olmaları e-değerlendirmede başarılı olmalarının sebepleri arasındadır. Kendi özellikleri dışında motivasyonu ve teknoloji kullanma becerisi yüksek olan öğrenciler e-değerlendirme etkinliklerinde daha başarılı olabileceklerini belirtmişlerdir. Nitekim Castillo Merino ve Serradell Lopez (2014) çalışmalarında çevrimiçi öğrencilerin başarısını açıklamada en önemli gücün motivasyon olduğunu, dijital teknolojileri kullanma becerilerinin başarıyı daha da artırdığını belirtmişlerdir. Dördüncü alt başlıkta e-değerlendirmenin olumlu ve olumsuz yönleri incelenmiştir. Zamandan ve mekandan bağımsızlık, düzeltici geribildirim almanın kolaylığı, geleneksel değerlendirmeye göre daha az kaygı yaşanması, alternatif değerlendirme türlerinin olması e-değerlendirmenin olumlu yönleri arasındadır. Buna ragmen, iyi bir internet bağlantısı ve bilgisayara ihtiyaç duyulması, öğrenciye rehber olacak öğretmene ve etkili yönergelere bağımlı olması olumsuz yönlerindendir.

    Uzaktan eğitimde, derse olan sürekli katılımın sağlanması için haftalık ödevlerin uygun olacağı ortaya konmuştur. Fakat, motivasyonunu düşürdüğü için öğrencilere uzun ve zaman alıcı ödevlerin verilmemesi önerilmektedir. Öğrenciler e-değerlendirmeyi geleneksel değerlendirmeye tercih etmektedir. E-değerlendirme ortamlarının tasarlanmasında öğrenciye daha çok rehber olacak yönergelerin tasarlanması, kopya çekilmesini önleyecek önlemlerin alınması, düzeltici dönütler ile öğrencinin güdülenmesine yardımcı olunması önerilmektedir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Atılgan, H. (2009). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (4. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.

    2) Baş, T. & Akturan, U., (2008). Nitel araştırma yöntemleri nvivo 7.0 ile nitel veri analizi. İstanbul: Seçkin Yayıncılık.

    3) Balta, Y. & Türel, Y. K. (2013). Çevrimiçi uzaktan eğitimde kullanılan farklı ölçme değerlendirme yaklaşımlarına ilişkin bir inceleme. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(3), 37-45.

    4) Baykul Y., Gelbal S., & Kelecioğlu H. (2001). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Ankara: MEB yayınları

    5) Buttner E. H., & Black, A. N. (2014). Assessment of the effectiveness of an online learning system in ımproving student test performance. Journal of Education for Business, 89(5), 248- 256.

    6) Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Yayınları. Retrieved from http://www.pegem.net/ dosyalar/dokuman/28022012172735bilimsel%20aras.%20 y.11.bask%C4%B1.pdf

    7) Castillo Merino D. & Serradell Lopez E. (2014). An analysis of the determinants of students' performance in e-learning. Computers in Human Behavior, 30(1), 476–484.

    8) Dermo, J. (2009). E-Assessment and the student learning experience: A survey of student perceptions of e-assessment. British Journal of Educational Technology, 40(2), 203-214.

    9) JISC (2007). Effective Practice with e-Assessment. Retrieved from http://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/ 20140615085433/http://www.jisc.ac.uk/media/documents/themes/ elearning/effpraceassess.pdf

    10) JISC. (2010). Effective Assessment in a Digital Age A guide to technology-enhanced assessment and feedback. Retrieved from http://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/ 20140614115719/http://www.jisc.ac.uk/media/documents/ programmes/elearning/digiassass_eada.pdf

    11) Jordan S. (2013). E-assessment: Past, present and future. New Directions 9(1), 87-106

    12) Kaya, Z. (2002). Uzaktan eğitim. Ankara: Pegem A Yayıncılık. Retrieved from http://www.jret.org/FileUpload/ds217232/ File/uzaktanegitim.pdf

    13) Llamas Nistal L., M., Fernández Iglesias, M.J., González Tato, J., & Mikic Fonte, F.A. (2013). Blended e-assessment: Migrating classical exams to the digital world. Computers and Education, 62, 72-87.

    14) Naomi, H. (2015), Student perceptions of their learning and engagement in response to the use of a continuous e-assessment in an undergraduate module. Assessment & Evaluation in Higher Education, 40(1), 1-14.

    15) Reiser, R. A. &. Dempsey J. V. (2012). Trends and issues in instructional design and technology, (3rd ed.). Saddle River, NJ: Pearson Education.

    16) Schunk, D. H. (2008). Learning Theories: An Educational Perspective. Saddle River, New Jersey: Pearson Education. Eğitimsel bir Bakışla Öğrenme Teorileri. (Çev. Ed. Şahin M.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

    17) Sorensen, E. (2013). Implementation and student perceptions of e-assessment in a Chemical Engineering module. European Journal of Engineering Education, 38(2), 172–185. Retrieved from http://discovery.ucl.ac.uk/1457064/1/03043797%252E2 012%252E760533.pdf

    18) Stufflebeam, D. L. (1971). The use of experimental design in educational evaluation. Journal of Educational Measurement, 8(4), 267–274.

    19) Tomas, C., Borg, M., & McNeil, J. (2015). E-assessment: Institutional development strategies and the assessment life cycle. British Journal of Educational Technology, 46(3), 588-596.

    20) Yıldırım A. & Şimşek H. (2008) Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

    21) Yükseköğretim Kurulu (YÖK) (2015). Yükseköğretim Kurumlarında Uzaktan Öğretime İlişkin Usul ve Esaslar. Retrieved from https:// www.yok.gov.tr/documents/10279/34559/uzaktan_ogretim_ esas_usul.pdf/b8177cd6-5b3c-407a-9978-f8965419b117

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    Şu ana kadar web sayfamız 19490830 defa ziyaret edilmiştir.