Bu RoMEO yeşil bir dergidir
2016, Cilt 6, Sayı 2, Sayfa(lar) 151-162
[ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
DOI: 10.5961/jhes.2016.152
Türkiye'de Yükseköğretim Kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitiminde Güncel Durum
Osman SİVRİKAYA
Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, Maden ve Cevher Hazırlama Mühendisliği Bölümü, Adana, Türkiye
Anahtar Kelimeler: İş sağlığı ve güvenliği, İş sağlığı ve güvenliği eğitimi, İş güvenliği uzmanlığı
Öz
Son yıllarda Dünya'nın farklı ülkelerinde önem kazanan ‘İş Sağlığı ve Güvenliği' konusu Türkiye'de de gerekli ilgiyi görmüş ve görmektedir. Dünya'da özellikle gelişmiş ülkelerde insan hayatına ve sağlığına verilen önem artmaktadır. Bunun sonucu olarak çalışma hayatında yaşanan ölümlü veya yaralanmalı iş kazalarını önlemek için ‘İş Sağlığı ve Güvenliği'nin önemi her geçen gün artmaktadır. Ülkemizde de özellikle son yıllarda peş peşe çıkarılan yönetmelikler ile bu konu üzerinde mevzuat çalışmaları yapılmaktadır. Konunun, mevzuat gereği yasal yükümlülükler dolayısıyla işverenleri ilgilendiren uygulama yönü ve ayrıca iş arayan özellikle iş güvenliği uzmanı olmak isteyen mezunlar için ise bir iş umudu olması dolayısıyla popüler olma yönü vardır. Fakat hızla değişen gelişmeleri takip etmekte yaşanan zorluklardan dolayı konu hakkında yeterli bilinçlenme olamamaktadır. Konu hakkında doğru ve güncel bilgi sahibi olunması ise ancak iş sağlığı ve güvenliği eğitimi hakkında gerekli hassasiyeti göstermek ve güncel mevzuatı takip etmek ile mümkün olabileceği açıktır. Farklı branşlardan mezun olanlar tarafından; ‘İş Sağlığı ve Güvenliği' eğitimi ve “iş güvenliği uzmanı olabilmek için nasıl bir eğitim almanın gerektiği” konuları çok merak edilmektedir. Bu sebeple, bu makalede Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve içerikleri hakkında güncel bilgiler verilerek eskiye göre ilerleme kaydedilmiş olan noktalara değinilmiş ve daha iyi bir iş sağlığı ve güvenliği eğitimi için önerilerde bulunulmuştur.
  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Giriş
    ‘İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG)’ hayatımıza her ne kadar tekil bir kavram gibi girmiş olsa da aslında hem sağlık hem de güvenlik yönünden iki kısımdır. Yani sağlık ile ilgili kısımda sağlık eğitimi almış mezunların uzmanlığı söz konusu olurken, güvenlik ile ilgili kısımda ise teknik eğitim almış mezunların uzmanlığı söz konusudur. Fakat bir iş, işçi ve işyeri açısından düşündüğümüzde ise her iki kavram da birbirinden ayrılamaz bir bütün olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yüzden her iki uzmanlık alanında nitelikli eğitilmiş uzmanların birlikte çalışması ile sağlıklı ve güvenli çalışma ortamları oluşturmak mümkün olacaktır.

    Türkiye’de İSG alanında yapılan düzenlemelere paralel olarak İSG kültürünün oluşmasında ve yaşanan iş kaza sayılarında azalmalar olduğu bir gerçektir. Ancak Türkiye’de hâlâ iş sağlığı güvenliği denilince, çalışanların kişisel koruyucu donanım kullanmaları anlaşılmaktadır. Bu da Türkiye’de İSG kültürünün yerleşmesinde ve ilerlemesinde almamız gereken yol olduğunu gösteren bir gerçektir. Hukuki, teknik ve organizasyonel bir takım İSG tedbirleri ile daha güvenli çalışma ortamları oluşturmak mümkündür. Fakat daha güvenli çalışma ortamları oluşturarak iş kazası sayılarını arzu edilen düzeye indirmek için sadece bu tedbirlerin yeterli olmadığı bilinmektedir (Ceylan, 2012; Yılmaz, 2009; Behm et al., 2008). Güvenli bir çalışma ortamının tesisinde çeşitli hukuki, tıbbi, teknik ve organizasyonel faaliyetleri ancak bu alanda nitelikli eğitim almış uzmanların yapması mümkün olacaktır. Bunun için hem İSG uzmanlarının hem de işyeri çalışanlarının İSG eğitimleri son derece önemlidir. İSG kültürünü oluşturarak, iş kazası ve meslek hastalıklarının azaltılabilmesi için İSG alanında nitelikli iş güvenliği uzmanlarına ihtiyaç duyulmaktadır ve bu husus daha önce konu ile ilgili çalışan araştırmacılar tarafından da vurgulanmıştır. (Ceylan, 2012; Cohen & Colligan, 1998; İşler & Gerim, 2010; İşler, 2013).

    Bu makalede, işyerlerinde iş güvenliği uzmanı olarak çalışabilmek için Türkiye’de bu konuda verilen eğitimler hakkında güncel bilgiler verilmiştir. Burada ‘İş güvenliği eğitimi’ nedir sorusunu cevaplamak gerekir. İş güvenliği eğitimi genel olarak; “işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak üzere, iş kazaları ve meslek hastalıklarını azaltmak, çalışanları yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek, onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ile bu risklere karşı alınması gereken tedbirleri öğretmek ve iş sağlığı ve güvenliği bilinci oluşturarak uygun davranış kazandırmak üzere işyerinde görevlendirilecek iş güvenliği uzmanlarının alması gerekli eğitimlerdir.

    İş Güvenliği Uzmanı Olmak
    İSG hizmetlerinde görevli iş güvenliği uzmanlarının nitelikleri, eğitimleri ve belgelendirilmeleri, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını belirleyen yönetmelik; “İş güvenliği uzmanlarının görev, yetki, sorumluluk ve eğitimleri hakkında yönetmelik”tir. Bu yönetmelik ilk olarak 27 Kasım 2010 tarihli 27768 sayılı Resmi Gazete’de1 yayımlanmıştır. Ancak 29 Aralık 2012 tarihli 28512 sayılı Resmi Gazete’de2 yayımlanan yeni yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır. Tablo 1’de yürürlükte olan bu yönetmelikte değişiklik yapan yönetmelikler görülmektedir. Kısa sürede ilgili yönetmelikte fazla sayıda değişikliklerin yapılması İSG uygulamalarının yapıldıkça yaşanan eksiklikleri gidermek üzere olduğu kesindir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelikler

    Bu yönetmeliğe göre “iş güvenliği uzmanı”: “İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanı” şeklinde tarif edilmektedir. Burada akla gelen soru; “İş güvenliği uzmanı nasıl olunur ve iş güvenliği uzmanlığı eğitim süreci nasıldır?” şeklinde olmaktadır.

    İş Güvenliği Uzmanlığı Belge Sınıfları
    İş güvenliği uzmanlığı için üç sınıf belge vardır. Değişik işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları 26 Aralık 2012 tarihli 28509 sayılı Resmi Gazete’de “İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin işyeri tehlike sınıfları tebliği”nin “Ek-1-İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi”nde belirtilmiştir.6 Bu tebliğde değişiklik yapılmasına dair tebliğ de 2014’de Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.7 Bu tebliğe göre işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları üç temel tehlike sınıfına ayrılmıştır. Bunlar; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri şeklindedir. Bu tehlike sınıflamasına göre hangi sınıf iş güvenliği uzmanlığı belgesi ile hangi tehlike sınıfındaki işyerlerinde çalışılabileceği ise 30 Haziran 2012 tarihli 28339 sayılı Resmi Gazete’de8 yayınlanan 6331 sayılı iş kanununda yazmaktadır. Bu sınıflamaya göre;

    • A sınıfı belge sahipleri; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde,
    • B sınıfı belge sahipleri; az tehlikeli ve tehlikeli işyerlerinde,
    • C sınıfı belge sahipleri; az tehlikeli işyerlerinde çalışabilirler.

    İş Güvenliği Uzmanlığı Belgesi’ne Nasıl Sahip Olunur?
    İşverence iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilecekler, ilgili yönetmeliklere9, 10, 11 göre geçerli iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak zorundadır. Peki ‘iş güvenliği uzmanlığı belgesi’ne nasıl sahip olunur.

    İlgili yönetmeliklerde C, B ve A sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgeleri’ne nasıl sahip olunabileceği belirtilmiştir. Aşağıda C, B ve A sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgeleri’ne sahip olabilmek için alınması gereken eğitimler sırasıyla açıklanmıştır.

    İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri
    Türkiye’de iş güvenliği eğitimini almanın çeşitli yolları vardır. Bu eğitimler Üniversitelerin ilgili bölümlerinde ve bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitim kurumlarında verilmektedir. Üniversitelerde; ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora seviyesinde açılan programlar ile İSG eğitimi verilmektedir. Ayrıca Bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitim kurumlarında yine Bakanlıkça uygun görülen fakültelerden mezun olanların katılabilecekleri kurslarda iş güvenliği eğitimi verilmektedir. Bu eğitimin niteliği ilgili yönetmelikte belirtilmiştir. Türkiye’de iş güvenliği uzmanı olmak için alınması gereken eğitim alternatifleri Şekil 1’de özetlenmiş olup ayrıntıları ilerleyen bölümlerde sırasıyla anlatılmıştır. Bu makalede iş güvenliği uzmanlığı belgelerinin eğitim yolu ile alınabilecek durumlar irdelenmiş Bakanlık bünyesinde çalışmış olmakla veya iş müfettişliği dolayısıyla belge sahibi olunabilecek durumlar belirtilmemiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 1: Türkiye’de iş güvenliği uzmanı olmak için alınması gereken eğitim alternatifleri.

    İlgili yönetmeliklere, (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine eğitim almak yoluyla sahip olabilecekler:

    1) C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olan mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlar,

    2) Üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği lisans programını tamamlayanlardan yapılacak C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlardır.

    Burada teknik eleman terimini açıklamak gerekir. İlgili yönetmeliğin son haline göre; Teknik eleman: Teknik öğretmenler, fizikçi, kimyager veya biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin ‘İSG lisans veya ön lisans programı mezunlarını’, ifade etmektedir.

    Eğitim Kurumlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi
    Mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlar (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimi alabilirler. Bu eğitimin niteliği ile ilgili açıklama ilgili yönetmelikte belirtilmiştir. Ancak eğitimin içeriği ilgili yönetmelikte ayrıntılı olarak belirtilmemiştir. Sadece bu eğitimin bir program şeklinde yetkili eğiticiler tarafından yapılacağı belirtilmiştir. Yönetmeliğin 25. Maddesine göre iş güvenliği uzmanlarının eğitimleri: “İş güvenliği uzmanlarının eğitim programları teorik ve uygulamalı olmak üzere iki bölümden oluşur ve programın içeriği ile programda görevli eğiticilerin nitelikleri Komisyon tarafından belirlenir. Eğitim programının süresi, teorik kısmı 180 saatten, uygulama kısmı 40 saatten ve toplamda 220 saatten az olamaz ve bu kısımlar ancak tek bir program dâhilinde uygulanabilir. Teorik eğitimin en fazla yarısı uzaktan eğitim ile verilebilir. Uygulamalı eğitimler, iş güvenliği uzmanları için en az bir iş güvenliği uzmanının görevlendirilmiş olduğu işyerlerinde yapılır” şeklinde tanımlanmıştır.

    Bu eğitim Bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitim kurumlarında ve bazı üniversitelerin sürekli eğitim vb. bünyesinde açılan eğitimlerle verilebilmektedir. Bu kurumlardaki eğitimlerde, üç sınıfa ayrılmış olan iş güvenliği uzmanlığı eğitim konuları belirlenirken her sınıfta yer alan iş güvenliği uzmanlarının görev alacakları işyerleri dikkate alınabilmektedir. Örneğin, (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlarının az tehlikeli işyerlerinde görev alacak olmaları nedeniyle, güvenlik kültürü, iş hukuku bilgisi, kişisel koruyucu donanım ve ergonomi gibi genel konulara ağırlık verilebilmektedir. (A) ve (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlarının maden, inşaat, elektrik gibi tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde görev alacak olmaları nedeniyle sektörel bazlı eğitim konularına ağırlık verilebilmektedir. Her üç sınıf uzmanlık için düzenlenecek eğitimlerde, çalışma ortamı gözetimi, önleme politikaları, risk yönetimi ve değerlendirilmesi gibi konular ise her işyerinde olmaları nedeniyle tüm eğitimlerde anlatılan konular olabilmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenen ve yetkili eğitim kurumlarınca uygulanması gereken eğitimin konu başlıkları ve süreleri Ceylan (2012)’ın araştırmasında verilmiştir. Bu eğitimin iş güvenliği uzmanı adaylarına verilen genel bir paket olması ve görev alınacak sektörler hakkında ayrıntılı özel teknik eğitim içermemesi bir dezavantaj olarak gözükmektedir.

    Üniversitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği Teknikerliği Eğitimi
    Türkiye Üniversitelerinde en yaygın olarak verilen İSG eğitimi ön lisans seviyesinde verilmektedir. Ön lisans seviyesinde İSG eğitimi ile İSG teknikeri olarak mezun olunabilmektedir. Bu eğitimi alarak mezun olanlar aynı zamanda yönetmelikte belirtilen teknik eleman vasfına sahip olmaktadırlar. Bu bölümlerden birinden mezun olanlar (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olduklarında (C) sınıfı iş güvenliği uzmanı olabilirler. Tablo 2.’de Türkiye üniversitelerinde ön lisans seviyesinde İSG eğitimi veren bölümlerin listesi verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Türkiye Üniversitelerinde Ön Lisans Seviyesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Veren Bölümler


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Devam

    2011 yılında bu alanda ön lisans seviyesinde eğitim veren toplam 15 MYO programı varken, 2012 yılında bu sayı 25’e çıkmıştır. 2011 yılında MYO için toplam 1580 kontenjan varken (Ceylan, 2012), bugün ise toplam 62 MYO’da 94 farklı programda (normal, ikinci, uzaktan ve açık öğretim) olarak kontenjan sayısı 6915’e ulaşmıştır.12 Bu bölümlerde genel olarak temel MYO servis dersleri dışında İSG ile ilgili dersler verilmektedir. Bu bölümlerin eğitim planları incelendiklerinde birbirlerine benzer İSG dersleri ve farklı isim ve içeriklerde İSG derslerinin yanı sıra İSG ile ilgili olmayan derslerin de eğitim planlarında yer aldıkları görülmektedir. Bu durum konu ile ilgili araştırma yapan Ceylan (2012) tarafından da vurgulanmış ve İSG ile doğrudan ilgisi olmayan derslerin azaltılarak İSG ile ilgili derslere öğretim planında yer verilmesi önerilmiştir. Bu bölümlerden birine ait örnek öğretim planı Tablo 3’de verilmiştir. Bu bölümlerin ders planları sektörel ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte hazırlanması İSG uzmanlarının daha nitelikli yetişmesini sağlayacaktır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Selçuk Üniversitesi Huğlu Meslek Yüksek Okulu İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Eğitim Planı13

    Ayrıca iş güvenliği uzmanı adaylarının İSG alanında öğrendikleri teorik bilgiler, staj çalışmalarında sektörel uygulamalar ile pratik tecrübelere dönüşerek daha kalifiye yetişmiş olacaklardır.

    Üniversitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği Lisans Eğitimi
    Son yıllarda ülkemizde bazı üniversitelerde lisans seviyesinde ‘İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümleri’ açılmıştır. Bu bölümlerin mezunları direkt olarak (Bakanlıkça yetkilendirilen eğitim kurumlarında İSG eğitimi almaksızın) girecekleri (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olduklarında (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi almaya hak kazanabilmektedirler. Son yıllarda ülkemizde açılan lisans seviyesinde İSG eğitimi veren bölümler hakkında bilgiler Tablo 4’de verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Türkiye Üniversitelerinde Lisans Seviyesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Veren Bölümler

    Tablo 4’de görüleceği üzere Türkiye’de Lisans seviyesinde İSG eğitimi veren bölüm sayısı şimdilik sadece 5’tir. Bu bölümlerin açılması ve öğrenci alması son yıllarda gerçekleşmiştir. Bunun sebebi de Türkiye’de son yıllarda İSG üzerinde oluşan ilginin devam ediyor olmasıdır. Bu bölümlerde genel olarak temel lisans servis dersleri ve İSG ile ilgili dersler verilmektedir. Bu bölümlerin eğitim planları incelendiklerinde birbirlerine benzer İSG dersleri yanı sıra farklı isim ve içeriklerde derslerinde eğitim planında yer aldığı görülmektedir. Tablo 5’de lisans seviyesinde İSG eğitimi veren bir bölümün örnek öğretim planı verilmiştir. Ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği konusunun popülerliğini henüz yitirmediği göz önünde bulundurulduğunda Üniversitelerimizde yeni İSG lisans bölümlerinin açılacağını öngörmek yanlış olmayacaktır. Bu lisans bölümlerinde daha nitelikli İSG eğitimi vermek hem 4 yıllık eğitim süresi hem de staj çalışmaları dolayısıyla mümkündür. Böylece daha kalifiye iş güvenliği uzmanı adayları yetişmesi mümkün olacaktır. Ancak hem ön lisans hem de lisans seviyesindeki bu bölümlerde ders verecek akademisyenlerin alanlarında uzman olmaları ve İSG ile ilgili güncel bilgileri içeren ders içerikleri hazırlamaları eğitim kalitesini artıracaktır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: Uşak Üniversitesi Uşak Sağlık Yüksek Okulu İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Ders Planı18

    Üniversitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği Yüksek Lisans Eğitimi
    İlgili yönetmeliğe göre, (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine eğitim alma yolu ile sahip olabilecekler:

    1) (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az üç yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olan mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlar,

    2) İş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında yüksek lisans yapmış mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanlardan (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı için yapılacak sınavda başarılı olanlar, şeklinde belirtilmiştir.

    Yönetmelikte sıralanan şartlardan birisi iş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında yüksek lisans yapmış olmaktır. Bunun için üniversitelerin ilgili enstitülerinde İş Sağlığı ve Güvenliği veya İş Güvenliği programlarında yüksek lisans programları açılmış ve halen yeni program sayıları artmaktadır. Yüksek lisans eğitimi tamamlandıktan sonra direkt olarak (Yetkili eğitim kurumlarında eğitim almaksızın) yapılacak (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlar (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olabilirler. Türkiye’de üniversitelerin İSG yüksek lisans eğitimleri hakkında bilgiler Tablo 6’da verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 6: İş Sağlığı ve Güvenliği veya İş Güvenliği Programları ile Yüksek Lisans Eğitimi Veren Üniversiteler (İtalik Yazılanlar Vakıf Üniversiteleridir)

    Tablo 6’da görüleceği üzere Türkiye’de yüksek lisans seviyesinde İSG eğitimi veren üniversite sayısı 35’dir. Bu üniversitelerin 19’ü Devlet Üniversitesi ve 16’sı Vakıf Üniversitesidir. Bu Üniversiteler çeşitli Enstitülerde, İş Sağlığı, İş Güvenliği veya İş Sağlığı ve Güvenliği Programları ile Yüksek Lisans eğitimi vermektedirler. Bu programlar tezli ve tezsiz yüksek lisans olabilmektedir. Ancak programların çoğunun tezsiz yüksek lisans programı olduğu Tablo 6’da görülmektedir. Ayrıca bu üniversitelerden sadece üçünde İSG alanında doktora programı mevcuttur. İSG doktora programına ilerleyen bölümlerde değinilecektir.

    Genel olarak tezsiz yüksek lisans programı iki yarıyıl, tezli yüksek lisans programı ise 4 yarıyıl sürmektedir. Bu yüksek lisans programlarından mezun olabilmek için tezsiz programda 90 AKTS karşılığı toplam 30 kredilik 10 ders ve bir yüksek lisans projesi hazırlamak gerekmektedir. Tezli yüksek lisans programda ise 120 AKTS karşılığı toplam 21 kredilik yedi ders, bir seminer dersi ve bir yüksek lisans tezi hazırlamak gerekmektedir. Tablo 7’de İSG tezsiz yüksek lisans eğitim derslerine ait bir örnek verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 7: Karadeniz Teknik Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Uzaktan Öğretim Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersleri

    Halen (C) sınıfı iş güvenliği uzmanı belgesi olmayan teknik elemanlar veya farklı alanlarda çalışmakta olan lisans eğitimini tamamlamış olup uzmanlık belgesi almayı hedefleyen mühendis, mimarlar bu programlara kayıt yaptırmaktadırlar. Böylece (C) sınıfı iş güvenliği uzmanı olmadan direkt olarak (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavına girmeye hak kazanmaktadırlar. Ayrıca zaten A, B ve C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgelerine sahip olan iş güvenliği uzmanları da bu yüksek lisans programlarına kayıt yaptırarak İSG alanında bilgi ve tecrübelerini akademik anlamda geliştirebilmektedirler. Öğrenci yüksek lisans programını başarı ile tamamladığında, Enstitü tarafından “İş Sağlığı ve Güvenliği Tezsiz Yüksek Lisans” diploması almaya ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın açtığı (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavına girmeye hak kazanmaktadır. Yüksek lisans programlarında ders planları sektörel ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte hazırlanması İSG uzmanlarının daha nitelikli yetişmesini sağlayacaktır. İş sağlığı güvenliği eğitiminde ders veren öğretim elemanlarının uzman oldukları alanlarda verecekleri dersler ile iş güvenliği uzman adaylarının görev almayı düşündükleri sektöre ait ilgili İSG eğitimleri verilmiş olacaktır. Bu programlarda iş güvenliği uzmanı adayları bitirme projesi ve tez kapsamında çalışmayı düşündükleri sektörler hakkında bir konu üzerinde detaylı araştırmalar yapabilirler. Böylece İSG alanında daha kapsamlı eğitim ile nitelikli iş güvenliği uzmanları yetişmesi mümkündür.

    Üniversitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği Doktora Eğitimi
    Yönetmeliklere göre (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine eğitim yolu ile sahip olabilecekler:

    1) (B) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesiyle en az dört yıl fiilen görev yaptığını iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi ile belgeleyen ve (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı eğitimine katılarak yapılacak (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlar,

    2) Mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakülte mezunları ile teknik elemanlardan; iş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında doktora yapmış olanlar, şeklinde belirtilmiştir.

    Yönetmelikte sıralanan şartlardan birisi iş sağlığı ve güvenliği veya iş güvenliği programında doktora yapmış olmaktır. Bunun için ülkemizde üniversitelerin ilgili enstitülerinde doktora programları yeni yeni açılmaya başlamıştır.

    Üniversitelerin İSG doktora programlarında eğitimini tamamlayıp direkt olarak (Bakanlıkça yetkilendirilen eğitim kurumlarında eğitim almaksızın) yapılacak (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı sınavında başarılı olanlar (A) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olabilirler. Ancak ülkemizde İSG alanında doktora yapmış mezun sayısı oldukça azdır. Bu yüzden bu alanda doktora yapmak isteyenler daha çok İSG doktorası sonrası üniversitelerde akademisyen olarak görev almayı hedeflemektedirler. Türkiye’de üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği doktora eğitimleri hakkında bilgiler Tablo 8’de verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 8: İş Sağlığı ve Güvenliği Programları ile Doktora Eğitimi Veren Üniversiteler

    Tablo 8’de görüleceği üzere Türkiye’de doktora seviyesinde İSG eğitimi veren üniversite sayısı henüz sadece 3’dür. Doktora programları tezli programlardır. Doktora programına, programın açık olduğu üniversiteye bağlı olarak lisans derecesi ile veya yüksek lisans derecesi ile başvuru yapılabilmektedir. Lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci toplam 42 kredilik 14 ders ve doktora tezi ile yüksek lisans derecesiyle kabul edilen öğrenci 21 kredilik yedi ders ve doktora tezi ile mezun olabilmektedir. Üniversitelerde de yüksek lisans programlarının sayılarının artmış olması gibi yakın gelecekte doktora programlarının sayılarının artacağını öngörmek yanlış olmayacaktır. Tablo 9’de İSG doktora seviyesinde eğitim veren bir programa ait ders planı verilmiştir. Bu doktora programlarında iş güvenliği uzmanı adayları hazırlayacakları doktora tezleri ile İSG alanında en detaylı şekilde bilgi ve tecrübe sahibi olabileceklerdir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 9: Hacettepe Üniversitesi, Halk Sağlığı Enstitüsü İş Sağlığı Bölümü Doktora Programı Eğitim Planı

    İşyerlerinde Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi
    Türkiye’deki İş Güvenliği Uzmanları Sayısı

    Türkiye’de artan iş sağlığı güvenliği eğitim olanakları ile her geçen gün iş güvenliği uzman sayısında artış olmaktadır. 04/02/2016 ve 10/03/2016 tarihleri itibariyle Türkiye’de iş güvenliği uzmanı belgesi sayıları Tablo 10’da verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere uzman sayıları hızla artmaktadır. Bu makalede anlatılan yollarla eğitim alan ve sınavlarda başarılı olan iş güvenliği uzman adaylarının da belge sahibi olması ile bu sayı gittikçe artacaktır. Bu şekilde belge sahibi olan iş güvenliği uzmanları ilgili sektörlerde görev almakta ve çalışanların İSG eğitimlerini vermektedirler. Böylece nitelikli bir şekilde eğitim almış iş güvenliği uzmanları, işyerlerinde çalışanların eğitimlerini iş güvenliği kültürünü artıracak şekilde vermeleri mümkün olacaktır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 10: Türkiye’de Belgeli İş Güvenliği Uzmanı Sayısı57

    İş Güvenliği Uzmanları Tarafından Çalışanların Eğitimi
    Yukarıda anlatılan eğitim yollarından birisi ile iş güvenliği eğitimi alan ve sınavlarda başarılı olarak iş güvenliği uzmanı olanlar görev aldıkları işyerlerindeki çalışanlara eğitim vererek iş güvenliği kültürünü oluşturmaya ve daha sağlıklı ve güvenilir çalışma ortamı oluşturmaya çalışırlar. Bunun için 15 Mayıs 2013 tarihli 28648 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esasları hakkında yönetmelik”e göre Tablo 11’de belirtilen asgari konularda eğitim verilir. Ayrıca iş güvenliği uzmanı eğitime katılacakların ihtiyacı olan konuların seçilmesine özen gösterir. Bu noktada iş güvenliği uzmanının eğitim vereceği sektördeki teknik çalışmaları çok iyi bilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu da ancak işin yapıldığı sektör ile ilgili teknik veya mühendislik eğitimi almış olmakla veya iş güvenliği uzmanlığı eğitimi sırasında o sektör ile ilgili teknik bilgileri öğrenmekle mümkün olabilir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Sonuç
    Türkiye’de İSG eğitimi, üniversitelerde ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora seviyelerinde ve ayrıca Bakanlıkça yetkilendirilmiş eğitim kurumlarında verilmektedir. Mezunlara bir iş umudu olması dolayısıyla gerekli iş güvenliği uzmanlığı belgesi en hızlı şekilde elde edilmeye çalışılmaktadır. Bu durum yeterli donanıma sahip olunmadan iş güvenliği uzmanı belgesine sahip olma isteğini beraberinde getirmektedir. Mevzuat gereği iş güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğundan dolayı sektörden bu yönlü talebin devam etmesi ile her geçen gün üniversitelerde açılan ilgili bölüm sayısı ve iş güvenliği uzmanı sayısı artmaktadır. 2011 yılında İSG alanında eğitim veren MYO bölüm kontenjanları 1580 iken, bugün bu kontenjan 6915’e ulaşmıştır. Lisans ve lisansüstü İSG program sayıları da her geçen gün artmaktadır. Bunun sonucu olarak, Türkiye’de iş güvenliği uzmanlığı belge sayıları da hızla artmaktadır. Fakat önemli olan nicel hızlı büyümenin yanı sıra nitelikli büyüme olduğu unutulmamalıdır. Dolayısıyla hızla açılan bu bölümlerden mezun olanların nitelikli yetiştirilmesi önem arz etmektedir. Bunun için bu bölümlerde iş güvenliği uzmanı olarak görev alınacak sektöre ait iş güvenliği eğitiminin verildiği bir eğitim planının uygulanması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Üniversite ön lisans, lisans bölümlerin ve yüksek lisans ve doktora programlarının ders planları, sektörel ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte hazırlanırsa İSG uzmanlarının daha nitelikli yetişmesi sağlanacaktır. Böylece üniversitelerde iş sağlığı güvenliği eğitiminde ders veren öğretim elemanlarının uzman oldukları alanlarda verecekleri dersler ile iş güvenliği uzman adaylarının görev almayı düşündükleri sektör ile ilgili İSG eğitimleri verilmiş olacaktır. Ayrıca ön lisans, lisans seviyesinde iş güvenliği uzman adaylarının yapacakları stajlar, yüksek lisans eğitimlerinde hazırlanacak bitirme projeleri, yüksek lisans ve doktora tezleri ile daha nitelikli iş güvenliği uzmanları yetişmesi sağlanmış olacaktır. Sonuç olarak ülkemizde İSG kültürü ve eğitimi altyapısındaki gelişmeler gözle görülür derecede artmıştır. Ancak yine de Türkiye’de gelişmiş ülkelere nazaran eksik olan İSG kültürünü tesis etmenin ve yüksek olan ölümlü ve yaralanmalı iş kazası sayılarını azaltmanın tek yolunun İSG eğitimine vereceğimiz öneme bağlı olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.
  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Ceylan H. (2012). Türkiye’deki iş sağlığı ve güvenliği eğitimi sorunlar ve çözüm önerileri. Electronic Journal of Vocational Colleges, Aralık, 94-104. Retriewed from http://www.ejovoc. org/makaleler/aralik_2012/pdf/10.pdf

    2) Yılmaz F. (2009). İş Sağlığı ve Güvenliği’nde Okul Eğitiminin Önemi: Modern Örnekler Işığında İş Sağlığı ve Güvenliği Lisans Eğitiminin Ülkemizde Uygulanabilirliği, Kamu-İş, 11(1), 107- 138.

    3) Behm, M., Anthony V., Hamid F., & Veronica H. (2008). The Importance of Safety and Environmental Management Education in Business Schools, Journal of SH&E Research, The American Society of Safety Engineers, 5(1), 1-9.

    4) Cohen A., & Colligan M.J. (1998). Assessing Occupational Safety and Health Training: A Literature Review, NIOSH Publications, Publication Number: 98-145.

    5) İşler M. C. & Gerim İ. (2010). Güvenlik Kültürünün İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Önemi, İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 48, 16-23.

    6) İşler M. C. (2013). İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri İle Güvenlik Kültürünün İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesindeki Etkisi, Ankara: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayını.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    Şu ana kadar web sayfamız 26423945 defa ziyaret edilmiştir.