Bu RoMEO yeşil bir dergidir
2017, Cilt 7, Sayı 1, Sayfa(lar) 024-027
[ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
DOI: 10.5961/jhes.2017.180
Araştırma Görevlilerinin Meslek Tercih Nedenlerinin İkili Karşılaştırma Yöntemi ile Ölçeklenmesi
Nermin KIBRISLIOĞLU UYSAL
Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Ankara, Türkiye
Anahtar Kelimeler: Meslek tercih nedenleri, İkili karşılaştırma, Ölçekleme
Öz
Bu araştırmada araştırma görevlilerinin öncelikli meslek tercih nedenlerinin ikili karşılaştırma yöntemi ile ölçeklenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, elektronik posta yolu ile ulaşılan 50 farklı üniversiteden 166 araştırma görevlisi üzerinde yapılmıştır. Araştırmanın sonuçları araştırma görevlilerinin meslek tercihlerindeki en önemli etkenin ‘dinamik ve gelişime açık bir meslek olması’ olduğunu göstermektedir. Bu nedeni sırasıyla özgür çalışma ortamı, bilimsel çalışma yapma isteği ve saygınlık takip etmektedir. Araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde en az etkili olan nedenler ise ‘aile yönlendirmesi’ ve ‘akademisyenlerin aldığı maaş’ olarak bulunmuştur.
  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Kariyer karar verme süreciyle ilgili birtakım farklı kuramlar olmakla birlikte bu kuramların çoğu üç temel unsurda birleşir. Meslek seçme süreci özünde bireysel bir süreçtir, mantıksal pek çok unsuru içinde barındırabilir ve seçimi belirleyen temel faktörler bireylerin etkisi altındadır (Hodkinson & Sparkes, 1997). Diğer yandan Roberts (1968) kariyer seçiminin yalnızca birey tarafından belirlenmediğini ve iş piyasası, istihdam, ülke politikası ve sosyal sınıfında bu süreçte oldukça etkili olduğunu belirtmiştir (Akt. Hodkinson & Sparkes, 1997). Bu bağlamda meslek tercih sürecinde bireylerin özellikleri ve isteklerinin yanı sıra sosyal ve kültürel faktörler, iş fırsatları da önemli rol oynamaktadır.

    Bireyler meslekleri ile ilgili ilk kararları genellikle gençlik ve ilk yetişkinlik dönemlerinde verirler ve bu kararların bireylerin mesleki geleceklerini, psikolojik iyi oluşlarını ve sosyal kabullerini yaşamları boyunca etkiler (Mann et al., 1989; akt. Gati & Saka, 2001). Kendi kişilik yapıları ile uyumlu iş ortamlarında çalışan bireyler işlerinde daha başarılı olurken, bireylerin kendilerine uygun olmayan ortamlarda çalışmaları daha düşük performans göstermelerine, memnuniyetsizliğe ve istikrarsız bir iş hayatına sebep olur (Holland, 1996). Bu bağlamda bireylerin meslek tercih nedenleri onların kişilikleri ile iş ortamı arasında ne derece bağ kurdukları hakkında bilgi verir.

    Araştırma görevliliği akademisyenlik sürecinin ilk basamağıdır ve gelecekteki bilim insanlarının yetişmesi sürecinde oldukça önemlidir. Bu bağlamda araştırma görevlilerinin meslek tercih sürecinde mesleğin doğasının bilincinde olmaları onların mesleklerinde başarılı olabilmeleri konusunda oldukça etkilidir. Ancak ülkemizde araştırma görevlilerinin kariyer karar verme süreçleri ile ilgili çalışma sayısı oldukça azdır. Bu araştırmada farklı üniversitelerde çalışan araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde hangi nedenlerin öncelikli olduğunun ölçeklenmesi amaçlanmıştır.

    Ölçekleme, ampirik gözlemleri nicelendirmek için sistematik kuralları olan, anlamlı ölçüm birimleri geliştirme sürecidir (Crocker & Algina, 1986). Bu bağlamda ölçekleme süreci standart ölçümleri olmayan nicelendirmelere standart ölçüm nitelikleri kazandırmayı amaçlar (Turgut & Baykul, 1992). Ölçeklemede başlıca deneysel yaklaşımlar, yargı yaklaşımları ve tepki yaklaşımları olmak üzere iki grupta incelenebilir. Yargı yaklaşımları; gözlemci yargılarına dayanır ve uyarıcı merkezlidir. Bu yaklaşımda bir grup gözlemci ya da bilirkişiden bir takım uyarıcıların ölçekleme boyutundaki yerlerini birbirlerine göre belirlemeleri istenir. (Turgut & Baykul, 1992). Yargı yaklaşımında herhangi bir fiziksel ölçümle ilgili olmayan özelliklerde ölçeklenebilir. (Thurstone, 1927). Tepki yaklaşımlarında ise bir denek grubuna bir takım uyarıcılar verilir ve onların tepkileri toplanır. Bu yaklaşımda denekler tarafsız uzmanlar değildir ve uyarıcıların ölçekleme boyutundaki yerinin kendilerine göre belirlemektedirler (Turgut & Baykul, 1992).

    Bu araştırma kapsamında araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenleri yargı yaklaşımlarından ikili karşılaştırmalar yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda araştırmanın amacı araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenlerinin ikili karşılaştırmalar yöntemi ile ölçeklenerek incelenmesidir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metod
    Araştırmanın amacı araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenlerinin ikili karşılaştırma yöntemi ile belirlenmesidir. Araştırmada örneklemden elde edilen verilerin evrene genelleme amacı güdülmediği için araştırma bir temel araştırma niteliğindedir.

    Çalışma Grubu
    Araştırmada veriler elektronik posta yolu ile toplanmıştır. Araştırma kapsamında Türkiye’de farklı üniversitelerde görev yapmakta olan yaklaşık 1800 araştırma görevlisine araştırmanın amacını, içeriğini ve veri toplama aracını içeren bir elektronik posta gönderilmiştir. Bu bağlamda araştırmanın çalışma grubunu gönderilen elektronik postaya cevap veren 51 farklı üniversiteden ve 32 farklı bölümden 166 araştırma görevlisi oluşturmaktadır. Katılımcıların %50’si kadın % 41’i erkektir. % 8’i cinsiyetlerini belirtmemiştir. Ayrıca katılımcıların % 41.6’sı 33-A; % 44’ü ÖYP ve % 14.5’i 50-D kadro kapsamında çalışmaktadır.

    Verilerin Toplanması
    Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından geliştirilen meslek tercih nedenleri belirleme anketi ile toplanmıştır. Ölçme aracının hazırlanması aşamasında ilk olarak 20 araştırma görevlisinden mesleği tercih etme nedenlerini açık uçlu olarak listelemeleri istenmiştir. Bu araştırma görevlilerinin verdikleri cevaplara ve uzman görüşlerine dayalı olarak araştırma görevlilerinin meslek tercihlerini etkileyen sekiz neden belirlenmiştir. Bu nedenler saygın bir meslek olması (1), bilimsel çalışma yapma isteği (2), özgür çalışma ortamı (3), iş garantisi (4), aile yönlendirmesi (5), hoca yönlendirmesi (6), dinamik ve gelişime açık bir meslek olması (7) ve akademisyenlerin aldığı maaş (8) olarak belirlenmiştir. Söz konusu sekiz neden ikili karşılaştırmalar şeklinde düzenlenerek 28 maddelik ölçme aracı hazırlanmıştır. Hazırlanan ölçme aracı elektronik posta yoluyla Türkiye genelindeki üniversitelerde çalışan 1800 araştırma görevlisine gönderilmiştir.

    Verilerin Analizi
    Verilerin analizinde ikili karşılaştırmalar yoluyla ölçekleme eşitliklerinden V. Hal eşitliği kullanılmıştır. Veri analizi dört aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada sekiz neden için her bir özelliğe ait frekanslar belirlenmiş ve frekans matrisi oluşturulmuştur. İkinci aşamada oluşturulan frekans matrisi yardımıyla oranlar matrisi ve birim normal sapmalar matrisi oluşturulmuştur. Sonrasında ise birim normal sapmalar matrisi yardımıyla her bir özelliğin ölçek değeri hesaplanmış ve en küçük ölçek değerine 0 atanarak ölçek değerleri yeniden düzenlenmiştir. Son aşamada ise bulunan sonuçlarının güvenirliğinin bir göstergesi olarak iç tutarlılık ve manidarlık testleri yapılmıştır.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Bu çalışmada araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenleri ikili karşılaştırma yapılarak ölçeklenmiştir. Ölçekleme üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak frekans matrisi oluşturulmuş, sonrasında bu matris yardımı ile oranlar matrisi ve birim normal sapmalar matrisi oluşturulmuştur. Her bir aşama aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

    İlk aşamada katılımcılardan ikili olarak sunulan nedenlerden hangisinin meslek seçiminde daha öncelikli olduğunu seçmeleri istenmiş ve her bir özelliğe ait frekans değerleri hesaplanmıştır. Bu bağlamda oluşturulan frekans tablosu Tablo 1’de verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Frekans Matrisi (F)

    Tablo 1’de her bir hücredeki eleman fkj olarak gösterilirse, fkj her bir hücre için Uk >Uj değerini veren frekansları göstermektedir. Tablo değerleri incelendiğinde matriste köşegene göre simetrik elemanların toplamı toplam gözlemci sayısını (166) vermektedir. Ayrıca uyarıcıların kendileri ile karşılaştırılmaları anlamlı olmadığı için matrisin esas köşegeni boştur.

    İkinci aşamada frekans (F) matrisinin her bir elemanı toplam gözlemci sayısına bölünerek oranlar matrisi (P) elde edilir. Oranlar matrisi Tablo 2’de görülmektedir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Oranlar Matrisi (P)

    Üçüncü aşamada ise oranlar matrisinin her bir elemanına karşılık gelen z standart değerleri belirlenerek birim normal sapmalar matrisi (Z) elde edilir ve Z matrisinin sütun elemanlarının ortalamaları alınarak ölçek değerleri bulunur. Z matrisi Tablo 3’te verilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Birim Normal Sapmalar Matrisi (Z)

    Tablo 3 te gösterilen z değerlerinin ortalamaları yardımıyla hesaplanan ölçek değerleri (Sj) incelendiğinde negatif ölçek değerlerinin de olduğu görülmektedir. Negatif değerleri elimine etmek ve yorumlamayı kolaylaştırmak amacıyla en küçük ölçek değerine 0 verilerek ölçek değerleri yeniden hesaplanır. Meslek tercih nedenlerinin her birine karşılık gelen ölçek değerleri ve uyarıcı sıraları ise tablo 4’te özetlenmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Meslek Tercih Nedenlerinin Ölçek Değerleri ve Uyarıcı Sıraları

    Tablo 4 incelendiğinde araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenlerinin başında dinamik ve gelişime açık bir meslek olması gelmektedir. Bunu sırasıyla özgür çalışma ortamı, bilimsel çalışma yapma isteği ve saygın bir meslek olması izlemektedir. Tercih nedenlerinde en son sırada aile yönlendirmesi yer almaktadır. Ayrıca akademisyenlerin aldığı maaş mesleği tercih etmede 7. sırada yer almıştır. Ölçek değerleri arasındaki farkın daha net anlaşılabilmesi için ölçek değerleri Şekil 1’deki sayı doğrusunda gösterilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 1: Uyarıcıların sayı doğrusu üzerindeki ölçek değerleri.

    Sayı doğrusu değerleri incelendiğinde ilk dört uyarıcının ölçek değerlerinin diğer uyarıcılardan oldukça küçük olduğu gözlenmektedir. 2., 3. ve 4. uyarıcıların ölçek değerlerinin ise birbirine çok yakın olduğu görülmektedir.

    Araştırma kapsamında bulunan sonuçların güvenirliğini test etmek için ilk iç tutarlılık analizi yapılmıştır. İç tutarlılık analizi kapsamında teorik oranlar matrisi hesaplanmıştır. Sonrasında teorik oranlar matrisi ile gözlenen oranlar matrisi arasındaki fark incelenmiş ve ortalama hata hesaplanmıştır. Bu bağlamda ortalama hata değeri 0.03 bulunmuştur. Yani gözlenen oranlar matrisine %3 oranda hata karışmıştır.

    Ancak hatanın büyüklüğü hata hakkında yorum yapmaya olanak sağlamaz. Bu nedenle hatanın manidarlığı, Ki Kare istatistiği ile test edilmiştir. Bu bağlamda Ki Kare değeri 42.98 bulunmuştur. Bu değer 28 serbestlik derecesinde ve % 98’lik güven aralığında Ki Kare tablo değerinden küçüktür. Bu durum hesaplanan .03’lük hata miktarının manidar olmadığını göstermektedir. Yani gözlemci yargıları birbiriyle uyum içindedir ve tutarlıdır.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Sonuç
    Bu araştırmada, araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenleri ikili karşılaştırma yoluyla ölçekleme yaklaşımı ile ölçeklenmiş ve araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde etkili olan faktörler en önemliden en az önemliye sıralanmıştır. 50 üniversiteden ve 32 farklı bölümden 166 araştırma görevlisinin katıldığı araştırmanın bulgularına göre araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde en önemli etmenin mesleğin dinamik ve gelişime açık doğası olduğu belirlenmiştir. Bu özelliği sırasıyla özgür çalışma ortamı, bilimsel çalışma yapma isteği ve saygınlık takip etmektedir. Bu üç özelliğin ölçek değerleri birbirlerine oldukça yakın görünmektedir ve birinci özelliğin ölçek değeri ile aralarındaki fark azdır (0.12 birim). Genel olarak bakıldığında bu dört niteliğin diğerlerine göre araştırma görevlilerinin meslek seçiminde çok daha öncelikli olduğu sonucuna varılabilir. Bu dört nitelik incelendiğinde ilk iki niteliğin mesleğin doğasını ve çalışma ortamını betimlediği görülmektedir. Üçüncü özellik ise bireylerin kişilik özellikleri ile ilgilidir. Bu bağlamda araştırma görevlilerinin meslek tercihlerini yaparken mesleğin doğası hakkında bilgi sahibi oldukları ve kendi kişisel özellikleri ile uyumlu buldukları söylenebilir. Mesleğin saygınlığı ise dördüncü sırada yer almakla birlikte diğer özelliklere oldukça yakın bir ölçek değerine sahiptir. Bu bağlamda çalışma ortamı ve bireylerin bilimsel çalışma yapma isteği kadar mesleğin sosyal statüsü de araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde etkili olmuştur. Bu bağlamda bireylerin ve mesleğin özelliklerinin yanı sıra toplumun bakış açısının da araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde etkili olduğu sonucuna varılabilir.

    Araştırma görevlilerinin meslek tercih nedenlerinde en az etkili olan nitelikler incelendiğinde bunların aile yönlendirmesi ve akademisyenlerin aldığı maaş olduğu görülmektedir. Bu özelliklerin ölçek değerleri ise birbirine oldukça yakındır. Ayrıca araştırma katılan araştırma görevlilerinin çoğunluğunun (%96) 33-A ve ÖYP kapsamında çalışmalarına rağmen iş garantisinin de meslek tercih nedenleri arasında daha son sıralarda (6. sıra) yer aldığı görülmektedir. Lisans hocalarının yönlendirmesi ise araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde etkili olan nedenler arasında 5. sırada yer almaktadır. Bu bağlamda lisans hocalarının araştırma görevlilerinin meslek tercihlerinde ailelerden daha fazla etkili olduğu söylenebilir.

    Araştırmanın sonuçları genel olarak incelendiğinde, araştırma görevlilerinin meslek seçiminde ekonomik etmenlerden çok bireysel isteklerin, mesleğin doğasının ve saygınlığının daha önemli olduğu görülmektedir.

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Crocker, L., & Algina, J. (1986). Introduction to classical and modern test theory. Hold, Rinehart and Winston: USA.

    2) Gati, I. & Soka, N. (2001). High school students’ career-related decision-making difficulties. Journal of Counceling and Development, 79, 331-340.

    3) Hodkinson, P. & Sparkes, A. C. (1997). Sociological theory of career decision making. British Journal of Sociology of Education, 18(1), 29-44.

    4) Holland, J. L. (1996). Exploring careers with a typology. American Psychologist, 51, 397–406.

    5) Thurstone, L. L. (1927). A law of comparative judgement. Psychology Review, 34, 273-286.

    6) Turgut, M. F. & Baykul, Y. (1992). Ölçekleme teknikleri. Ankara: ÖSYM Yayınları

  • Başa Dön
  • Öz
  • Giriş
  • Materyal ve Metod
  • Bulgular
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Öz ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    Şu ana kadar web sayfamız 16319913 defa ziyaret edilmiştir.